Қара өлең шумағындағы бастапқы екі жол көбінесе аяқталған ой, тиянақталған тұжырымға немесе айқын образға негізделіп, ассоциативті-психологиялық арқау рөлін атқарады да, кейінгі екі жолмен логикалық,
Кара өлең ұйқасы – төрт тармақтың бірінші, екінші және төртінші бірікті ұйқасады. Ұйқас өрнегі абаб болып келеді. Қара өлең ұйқасы – қазақ тілінің табиғатынан, сөйлеу құрылысының заңдылығынан туған ү
Төрт буынды тармақ – қазақ поэзиясындағы өлең өлшемінде қолданылатын, бір бунақтан тұратын ең қысқа өлең жолы. Тым қысқа болғандықтан, көбінесе өлең өлшемінде басқа ұзынды тармақтар араласып келеді. М
Бунақ – тармақтың ырғақтық құрылыс жағынан жекеленген бір бөлшегін құрайтын буындар тобы. Ең жиі қолданылатын өлең тармақтары екі не үш бунақтан тұрады. Мысалы, жеті буынды тармақ 4 буындық және 3 буы
Алыстан сермеп, Жүректен тербеп, Шымырлап бойға жайылған. Қуадан шауып, Қысынып тауып, Тағыны жетіп қайырған – Толғауы тоқсан қызыл тіл, Сөйлейін десең өзін біл. Көп айтса көнді, Жұрт айтса болды – Әд
Сегізаяқ – қазақ өлеңінде Абай қосқан шумақтың үлгісі. Абайдың «Сегізаяқ» өлеңінде сегіз тармақтан тұратын сегіз жолды түзілім негізінде құрылған. Бұл үлгіге негізделген өлеңдерде ырғақтық құрылымның
Аралас буынды өлшем – қазақ поэзиясында ұзынды-қысқалы әртүрлі тармақтар шумақ ішінде белгілі тәртіппен реттеліп келетін өлең өрнегі, Абайдың «Бай сезім» сияқты өлеңдерінен бастап орныққан төрт буынды
Түнді қосқан нар едім сен, Жар еді алай кетіп ем. Ол кезде бала едім мен, Аямаққа бекіп ем.
Майданға жаңа кіші қар, Бойыма қарай өнер ме? Шилде киімі ойнар, Қар жаяу да сенер ме?
Жеті-сегіз буынды өлең – қазақ поэзиясында ерте кезеңде өте жиі қолданылып келе жатқан өлең өлшемі. Жеті буынды тармақ үш бунақтан (4 буын – 3 буын), сегіз буынды тармақ үш бунақтан (3 буын – 5 буын)