Сендер өзен басындай.

Сол «қалмақ бейіттерінің» өзен жағалай орналасқаны көңілге күдік кіргізеді.

Анығында, бұл қалмақтың емес, «өзен жағалағанның өзегі талмайды» деп босыған қазақтардың бейіті.

Өзен жағасы қазір тола ит.

Ағаш басын көкмұнар шалып, ауыр сұлбасын өзен арнасына малып-малып алғысы келгендей жөңкiлiп, тұтаса көшкен қалың тұман табиғат ажарына кiр-қожалақ қолын қасақана салып, оның жалынан жабысып, айырылар емес.

…Бiр сәт қарасам, әлгi тұман селдiреп, өзен аңғарынан үрке қашып, кейiн серпiлiп, ағаш бастарындағы жезтырнағын босатып, әуелей көтерiлiп, демi бiткендей божырап, тоз-тоз түтiлiп, қойны- қонышын үрлеген желден сұсы қашып, дiрдектеп, ауаға сiңiп, сейiлiп бара жатыр екен.

Сол-ақ екен өзен бойы, аймағы аршыған жұмыртқадай әппақтанып, бозамығы сәулеленiп, жылтырай бастады.

Себебі аймақтық және ғаламдық гидрологиялық циклдерді құрайтын өзен жүйелерінің шекарасы болмайды: әлемде 261 су алабы – халықаралық (трансшекаралық) болып табылады; олар жер бетінің 45 %-н алып жатыр.

Суды үнемдеу және оны тиімді пайдалану нәтижесін арттыру барысында өзен ағындыларының экологиялық шығындарын азайту арқылы іс-шараларды жүзеге асыру және су пайдалану кешенін дамытуды қарастыру.

Балама су көздерін игеру, өзен ағындысын кеңістік пен уақыт бойынша қайта үйлестіру, шекаралас мемлекеттермен су ресурстарын халықаралық ережесімен бөлісу, қолда бар су ресурстарын молайту.

Ақ өзен, одан әрі көрінер шөп.

Жасыл мәуіт, көк шұға, бұйра тоғай, ақ өзен, гүл айдаған үр самал, қызыл түс, сиыр бүйрек үй тастар, көк тонды, көлеңкелі шырша, жүйткіген жирен ат, шоқтай қызарған құбыла, құрымдай қара бұлт, гүл төселген соқпақ…

…Мұхит жаққа асығады әр өзен,

Ауылда көше дейтін көше де көп емес, айналасы үш-төрт қатарға тізіліп, үйлері жылымшылай ағатын өзен бойын қуалай сап түзген елді мекен.

Өзен арнасы оны қақ жарып өтеді.

Бала кезімізде, нағашы ауылына қонақтай келіп талай ойнағанбыз, жарқабақтың өзен жақ беті пышақ кесті болатын.

Кәдімгі өзен жағасындағы жарды айтамын.

«Далада ұйықтап қалып, содан осындай болған», «Ай туғанда, өзен жағасында көзі ілініп кетіп шалық шалған» деген сияқты сөздерді естіген құлақта жазық жоқ.

Өзен жағасында, үлкен саябақта, қала шетіндегі қалың орманның ішінде қыдырған күндер мен қонақүйде бірге өткізген түндердің ләззаты бұған дейінгі көрген өмірінен мүлде өзгеше, таңғажайып ертегі сияқты еді.

Онда кейіпкер өзен жағасында қаңтарылған қайықтай арғы жағаға өте алмай қалған ертоқымды көреді.

Кеше атандай азаматтарға патшаның тағындай болған ертоқым, арғымақ аттың үстінде болса асқар таулардан асатын ертоқым, міне, сыңар үзеңгісі салбырап өзен жағасында жатыр.

Бұндай тылсымға шомған қуатты сарынды ақынның «Қызыл өзен», «Шеңбер», «Жеткізуші», «Жолмен сөйлесу», «Кие» сияқты өлеңдерінен барынша терең аңдауға болады.