Ұлт мүддесі жолында аянбай еңбек еткен тұлғаларымыз жетерлік.

Жаугершілік замандарда, тәуелсіздік үшін күрес жолында да, ұлт тағдыры талай сынға түскенде де топтан жүйрік аттай сытылып шыққандар қаншама.

Оның зеректігі мен білімге деген құштарлығы, ұлт үшін қызмет етудегі ниеті келесі өмір белесіне көтерілуіне септігін тигізді.

Қазақ халқы мұсылманшылықпен қатар еуропалық білімді де меңгермейінше, ұлт болашағының бұлыңғыр екенін түсінеді.

Қыруар жұмыс жасалып, ұлт руханиятына еңбек етті.

Алаш идеясының түпкі мақсатында егеменді ел болу көзделіп, негізінде жер мәселесі, тіл мәселесі, ұлт мүддесі жатты.

Барлыбек осы кезеңде өзінің ұлт жолындағы күресіне толық көшеді.

Қазаққа көп еңбек еткен арыстай азаматтың ғұмыры қысқа болғанымен, ұлт үшін өлшеусіз еңбек етті.

Осындайдан кейін қалай ұлт зиялыларының бастары бірігеді?

Баукең өзінің ағалары секілді дін, шекара мәселесін сөз ете алмағанымен ана тілінің өрісін кеңейту, ұлт тарихын оқыту, салт-дәстүрлерді сақтау туралы көтерген мәселелері Алаш арыстарының хаттарымен мазмұндас.

Майданнан ұлт мүддесін қорғаған батыл-батыл хаттар жазып, ал демалысқа келгенінде ұлттық рухты көтеру мақсатындағы дәрістер оқыған Момышұлын «современный Бөкейханов» деп атаған екен ұлтшылдықпен күрестің бір «қырағысы».

Б.Момышұлының ұлт мүддесін қорғаған хаттары, жазбалары, лекциялары, тіпті «Соғыс психологиясының» да көзі тірісінде жарыққа шықпауы сол «қырағылықтың» әсері.

«АЙ МЕН АЙША» – ҰЛТ ТАҒДЫРЫН ҚАНЫҚ БОЯУМЕН БЕЙНЕЛЕГЕН КӨРКЕМ ТУЫНДЫ.

Меніңше, Шер-ағаңның «Ай мен Айшасы» да – ұлт тағдырын сондай қанық бояумен бейнелеген көркем туынды.

Әртүрлі ұлт авторларының әрқилы салада жазған 40-тан астам кітабын тәржімаладым.

Бұл – ұлт өмірін реформалаудың альфа және омегасы.

Ұлт өмірінің терең білгірі Әлихан Бөкейханов қазақ халқының мал өсіру кәсібіне байланысты түрлі пікір айтушыларға жауап беріп, «халықтың егінші болуы немесе мал өсіріп, малшы атануы ол өмір сүрген табиғи ортаға, жердің құнарына байланысты, қазақ даласында қандай жұрт өмір сүрмесін, ол басым түрде мал өсірумен айналысатын болады» деген.

Осы екі музеймен танысып, менің түйгенім: жапон халқының төл тарихына, ең негізгісі, ұлт ретінде атакәсібіне деген құрметі еді.

Өйткені ұлт өмірінің мазмұн-мұраты мен сөлі де осы сабақтастықта.

Большевизмнің сұңғыла саясаткерлері ұлт өміріндегі бұл сабақтастықтың маңызын жақсы түсінді.

1951 жылы маусымда Ұлттық ғылым академиясында Қ.Сәтбаевтың төрағалығымен, партияның орталық комитетінің хатшысы І.Омаровтың қатысуымен Абай мектебіне арналған үшкүндік дискуссия нәтижесінде оған қатысқан М.Әуезов, С.Мұқанов және басқа белгілі тұлғалар ұлт руханиятына пайдалы ортақ бәтуаға келе алмай тарқады.

Бұл ұлт мәдениетінің даму жолындағы табиғи эволюция болғанымен, ұлы дәстүрлік ұғымдар мен танымдарды тым қарабайырландырып алған біздің қоғам үшін әжептауір жетістік деп санар едік.

Ұлт тағдырына қатысты жазған жырлары түк ескерілмей келеді.

Қысқасы, ұлт мәселесін, алыстағы бауырлар тағдырын уайымдаған сәттерде, Ақынның сезімтал жүрегі тыныштық таппаған.

Жерге, елге, тілге, қала берді жүзге, руға бөліну толыққанды ұлт болып ұйысуға, тұтастануға кедергі болып келе жатқаны жасырын емес.

Әр ұлт әлемде өркениет дамуына қосқан өзінің үлесімен бағаланады.

Ал, қарапайым халық, оның ішінде өзге ұлт өкілдері желтоқсандықтардың іс-әрекетінің астарын түсініп қалған сияқты.

Ұлт перзенттері ретінде өздерінің теңдігін, бостандығын талап етіп, рухымызды езіп келген қызыл империяға қарсы шықты және құлатты!