Іздеу нәтижесі

Корпус көлемі: 5 305 құжат, 5 141 391 сөз

«Қазақ»

Қа-зақ

қ - дауыссыз, қатаң, шұғыл, тілшік, тоғысыңқы а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты з - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, жуысыңқы а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты қ - дауыссыз, қатаң, шұғыл, тілшік, тоғысыңқы

2510 құжат табылды

  1. Қайым-Мұнар ТАБЕЕВ. Дерегі көп, керегі жоқ Желтоқсан

    Мысалы, жедел жәрдем ауруханасының дәрігері Ирина Меньшикова былай дейді: «17 желтоқасан күні №2 қалалық ауруханада түнгі кезекшілікте отырғанымда, шамамен жиырма жастағы қазақ жігітін әкелді.

    Мысалы, студент Ербол Сыпатаевтың сүйегін ауылға апарғанда, туған әкесі «Менің балам емес, түйеші Мұқажанның баласы» деп, басын ала қашқанын көп адам біле бермейді. 1989 жылы Мұхтар Шахановтың тапсырмасымен комиссияның үш сарапшысы ауылына әдейі іздеп барғанымызда, бізбен жолығудан да қашып, тығылып қалған болатын. 1990 жылдың желтоқсан айында «»Қазақ әдебиеті» газетінің» редакциясына жетпісті алқымдаған мығым денелі ақсақал келді.

    Желтоқсандықтар арасынан алғашқы болып, «нашақорлық» статьясымен (Қазақ ССР қылмыстық кодексі, 214 бап наркотик заттарды заңсыз сақтау, тасу) сотталған Ғабиден Бөлеков деген қарапайым жұмысшы.

    Көріп отырсыздар, олардың бірде-біреуінің қазақ ұлтына қатысы жоқ.

    Алматыдағы Октябрь аудандық сотының судьясы Баян Жапарбаева «Әділет министрінің бірінші орынбасары Иван Тетеркин ұлты қазақ желтоқсаншыларға тек қылмыстық жаза беруді талап еткенін» атап көрсетеді.

    Жалпы, Желтоқсанда қазақ жастарын жазалау (тұтқындау, тергеу, соттау) ісінде белсенділік танытқан құқық органдарының 5 мыңдай қызметкері кеуделеріне орден, медальдар тақты.

    Бұл ретте, ерекше назарда ұстайтын жайт, қазақ батырларын ат үстіне шоқитып, қолына қылыш беріп немесе кітап ұстатқызып қоятын байырғы таптаурын ізден арылғанымыз жөн.

  2. Қуат Қайранбаев. Құштарлық

    Осы орайда, әріптесіміз, қазақ теле-радио журналистикасының қара нары, бүгіндері 80-нің сеңгіріне көтеріліп отырған Құсыман Игісін ағамыз мамандығын да, өзі ұнататын кәсіпті де жаңылмай тапқан деп айтуға болады.

    Расымен, «Қазақ әдебиеті» газетінің жұлдызды шоғырына көз салар болсаңыз, көпшілігінің ел басына күн туған қиын-қыстау кезеңдерде дүниеге келіп, сан түрлі ауыртпалықты басынан кешіргенін аңғарар едіңіз.

    Ал журналист үшін оқырман мен көрерменнің ықыласынан артық ешнәрсе жоқ! Өткен ғасырдың 70-80 жылдары Қазақ теледидарының қарқынды дамып, қырандай қалықтауымен есте қалатын шығар, сірә.

    Ол осы жылдар ішінде 18 төрағаның алдын көрген екен. Қазақ руханиятын өрге сүйреген Камал Смаилов, Ғаділбек Шалахметов, Сағат Әшімбаев, Шерхан Мұртаза, Марат Сандықбаевтар қандай да құрметке лайық. Құсыман Игісін теледидарда түрлі бағдарламалардың басшысы, ұйымдстырушысы әрі дем берушісі болғанын біздер білуші едік.

    Жалпы, Құсыман Игісін жайлы, оның теле-радио саласында атқарған жұмыстары турасында сөз қозғайтын болсақ, жуық арада айтып тауыса алмайтынымыз даусыз. Қазақ Телерадио комитетінде еңбек еткен 42 жылдың жемісі ретінде «Зілзала», «Ел мен жер», «Қой жылының көктемі», «Тауқымет» атты деректі фильмдері өзі туып-өскен Тарбағатай жерінен сыр шертсе, «Атамекен», «Алтыбақан», «Арай», «Шаңырағыңыз биік болсын», «Дөңгеленген дүние», «Тіршілік», «Ғасырлар тоғысындағы Қазақстан», «Қара орман бауыр, қайдасың?!» топтамалары, еліміздің өнер қайраткерлері хақындағы «Есіңде ме сол бір кез?», «Жадыңда ма жастығың?» туындылары Қазақстан компаниясының «алтын қорында» сақтаулы.

    Жұмыс бөлмесіндегі компьютер клавиштерін сергек теріп отырғанына қарап, алдағы күнге де жоспарлары бар екенін аңғарғанбыз. Құсыман Игісін түрлі марапаттарының ішінде Қазақ телерадиосының «Алтын жұлдыз» иегері, Қазақстан Журналистер одағының Ә.Байжанбаев атындағы сыйлығының лауреаты, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері төсбелгісімен бірге, өзінің туған өлкесі Тарбағатай ауданының Құрметті азаматы атағын аса биік бағалайды.

  3. Ғалымқайыр МҰТАНОВ. Әл-Фараби Біріккен Ұлттар Ұйымын басқарар еді

    Мерейтой осы жылдың қаңтар айында әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде ресми түрде басталған болатын.

    Мерейтой аясында атқарылған шаралардың негізгілеріне шолу жасап өтсеңіз… Әл-Фарабиді қазақ жерінің тумасы, қазақ елінің перзенті ретінде адамзаттық ауқымда дәріптеу, әлемге таныту біз үшін үлкен мәртебе.

    Бұл мерейтой бізге әлемдік өркениет тарихында адамзаттың екінші Ұстазының рөлін анықтауға және әл-Фараби бейнесін қазақ елінің ұлттық брэнді ретінде дәріптеуге зор мүмкіндік беріп отыр.

    Сондықтан мерейтойлық шараларды халықаралық ауқымда жүзеге асыруда әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті БҰҰ «Академиялық ықпалдылық» бағдарламасының Жаһандық Хабы ретінде, әлемдік қауымдастықты тартуға ұйытқы болып келеді. Әл-Фарабидің қайырымды қоғам жөніндегі идеясының негізінде «Университет 4.0.» жоғары оқу орындары (ЖОО) дамуының жаңа моделі жасалып, БҰҰ-ның Нью-Йорктегі Штаб-пәтерінде тұсауы кесілді. Ұсынылған үлгі бүгінде БҰҰ Өркениеттер Альянсымен бірлесе «Қайырымды қоғамды қалыптастыру.

    Жаңадан 10-нан астам монография мен оқулықтар жазылып, ұлы ойшыл нақыл сөздерінің жинағы қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде оқырмандардың қолына тиді. Әлемде тұңғыш рет «Әбу Насыр әл-Фараби» энциклопедиясы жарық көрді.

    Бұл ой жүзеге асса, ұлы ғұламаның туған жеріне де, жерленген жеріне де Қазақ елі ие болмақ.

    Кезінде адамзат дамуына зор үлес қосқан біздің қазақ жерінің тумасы әл-Фараби рухани мұрасы мен орасан еңбегінің негізінде Шығыс пен Батысты жақындатқан өркениет философы атанды.

    Осы заманда әл-Фарабиді, оның ілімін әлемге тарата отырып, іске асыру қазақ елінің өркениет дамуына қосқан төл үлесі болмақ! Мақсаттарыңыздың жүзеге асуын тілейміз. Әңгімеңізге көп рақмет!

  4. Досмұхамбет КІШІБЕКОВ . Қазақтың бүкіл тұрмыс-тіршілігі – философия

    Досмұхамбет ақсақалдың ең елеулі, ең қажетті ғылыми еңбектері, негізінен, қазақ халқының тарихы мен мәдениетінің, дәстүрлі дүниетанымының астарлы сырларын философиялық тұрғыда ашып көрсетуге арналған.

    Шиелі кенті ежелгі заманнан бері Орынбор мен Ташкентті жалғастырып жатқан керуен жолының үстіне салынған. 1861 жылы орыстың патша үкіметі крепостной шаруаларды қазақ жеріне алып келгенде іргетасы қаланыпты. Үлкен шіркеу мен төрт сыныптық орыс мектебі бар еді. 1934 жылы әкем қайтыс болды.

    «Қазақ менталитеті: кеше, бүгін, ертең», «Тарих философиясы және бүгінгі заман», «Сөз және жазу: дыбыс, таңба жүйесінің трансформациясы», «Ұлттық идея және идеология», «Қазақтар ментальдығының бастауы», «Мәдениет және өркениет», «Тәуелсіздік философиясы», «Өмір мәні», «Ғылым тарихы мен философиясы», тағы басқа еңбектеріңіздің тақырыбынан‑ақ көп сырды аңғаруға болатын сияқты. Өзіңізді білетін жұрттың айтуы бойынша, міншіл де, сыншыл да емес, нағыз шыншыл адамсыз.

    Ал Сізді философия несімен қызықтырды? Өзіңіздің жеткен жетістіктеріңізге дән риза бола аласыз ба? Қазіргі Қазақстандағы философия ғылымының қал‑жағдайы қалай? Менің ойымша, біздің қазақ деп аталатын ұлтымыз бүкіл түркі тілдес халықтар ғана емес, бүкіл әлем елдерінің ішіндегі ең озық ойшыл халық.

    Біріншіден, қазақ кең даланың төсінде, асқар таудың арасында емін‑еркін ат үстінде өскен халық.

    Бар ойым мен бар арманым Қазақстанда қазақ ұлтының өзіне ғана тән ұлттық философияның негіздері шоғырланып, жақсы‑жақсы оқулықтар түзіліп, оқу орындарының бәрінде оқытылса деймін.

    Сондайларға бір тоқтау болатын, ауыздық салынатын күнді күтемін. Қазақ елі өз Отанында өссе, өркендесе деймін.

  5. Ауыт МҰҚИБЕК. Қазақты іздеген ақын

    Бұл түп-тамырынан жаңсақ пікір. Қаттырақ айтсақ, ақынды кемсіту, қорлау. Қазақ ақындарының ішінде шеттегі қазақты іздеген жалғыз ақын Тұманбай Молдағалиев.

    Комунист Қытай өкіметінің қудалауына ұшыраған Шығыс Түркістан қазақтарының бір бөлігі Гималай асып, Түркияға босқаны туралы білмейтін қазақ жоқ.

    Алтай Оспан сол босқын қазақтың көшіне еріп, шетел асқан қазақ.

    «Әлемдегі бар қазақ бір қазақ» деген ұстаным Тұманбай Молдағалиевтың бойында әуел бастан болған.

    Шеттегі қазақ тағдырын жырлауда Тұманбай Молдағалиев «Алтай-Оспанмен» ғана шектелмейді.

    Екінші дүниежүзілік соғыста Совет армиясының қатарында болып, неміс әскерінің қолына түсіп, тұтқын болған қазақ жауынгерлерінің саны аз емес.

    Сендер келсеңдер, ұлан асыр той болар бағымыз асып, дәриямыз тасып, Сол тойда шабар жаратып жүрмін қысы-жазы баптап көк дөненімді!!!» деп, өзінің кең құшағын ашады, сағыныш пен мейірімге толы ыстық жүрегін жұлып бере жаздайды… Шеттегі қазақ десе, біздің көп қаламгерлеріміз оларды шетелдегі атбайлары, аунап-қунап, ішіп-жеп қайтатын кең төрі санайды.

    Шеттегі қазақ Атажұртқа атбасын бұрды.

  6. Ұмтыл Зарыққан. ҮРЕЙ ТОЛЫ ҮЙДІҢ ҚҰПИЯСЫ

    Кеш те болса бүгінгі қазақ поэзиясы жаңаша түлеп, жаңаша өркендеп келе жатқан сыңайлы.

  7. Ә. ҮМБЕТӘЛИЕВ . Ең көне аспап немесе Ықылас музейі

    Музейде қазақ халқының ұлттық музыкалық аспаптарымен қатар әлемнің 50-ге жуық елінің мәдениетімен таныстыратын 9 экспозициялық зал жұмыс істейді.

    Мемориалдық музыкалық аспаптар залында қазақ музыка тарихында «Алтын ғасыр» аталатын ХІХ-ХХ ғғ. өмір сүрген шоқтығы биік қазақтың әнші-жыршылары мен күйші-композиторларына тиесілі болған музыкалық аспаптар қойылған.

    Алғашқы жылдары халық музыка аспаптары музейін ұйымдастыру барысында белгілі этнограф, музейдің ашылуына тікелей мұрындық болған Өзбекәлі Жәнібековтың бастамасымен қазақ халқының ұлттық аспаптарын ғана емес, көршілес республикалар (ТМД) мен әлем халықтарының аспаптарын да жинақтау көзделіп, оларға арнап экспозиция залдарын жабдықтау жұмыстары жүргізілген болатын.

  8. Нұрғали Ораз. Шыбын жан көкке ұшқанда

    Сені де, елді де сағындым. Ендеше, күт мені!.. *** Назгүл ұшақта отырып: «Қайран қазақ атам: «Тойдың болғанынан боладысы қызық» деп қалай дәл тауып айтқан!» деп таңғалды. Қара жердің үстінде айтылған осы бір қарапайым сөздің мағынасын түсіну үшін оған мынау жеті қат аспанға көтерілу қажет болған сияқты.

    Оған Сәруарды ауылдасым, бауырым деп таныстырды. Қазақ ұлтында туыс та, ағайын да көп болатынын жақсы білетін Лиза сұңғақ бойлы, шымыр денелі әдемі жігіттің Әдебиет институтында оқитынын білгенде ерекше қызығушылық танытты.

  9. Мәмбет ҚОЙГЕЛДИЕВ. Ұлы дала және атакәсіп - егіз ұғым

    Қазақ қоғамы мал өсірудің жаңа концепциясына мұқтаж.

    Біз, қазақ халқы, ата-бабамыздан бері малшы халықпыз.

    Малшылық, яғни мал өсіру атакәсібіміз. Ұлт өмірінің терең білгірі Әлихан Бөкейханов қазақ халқының мал өсіру кәсібіне байланысты түрлі пікір айтушыларға жауап беріп, «халықтың егінші болуы немесе мал өсіріп, малшы атануы ол өмір сүрген табиғи ортаға, жердің құнарына байланысты, қазақ даласында қандай жұрт өмір сүрмесін, ол басым түрде мал өсірумен айналысатын болады» деген.

    Мәселен, біз қазақ зиялы қауымы советтік кезеңде де, сондай-ақ тәуелсіздік жылдары да атакәсібіміз мал өсіру ісіне құрмет туғыза алмадық.

    Соңғы жылдары тіптен қазақ баласының санасында бұл кәсіптен жирену, кету байқалады.

    Елдегі реформалық шаралар қазақ халқының кәсіби тұрғыдан бейімділігін есепке алғанда жемісін ерте беретін еді. Қорыта айтқанда, сол баяғы «Не істеу керек?» деген сұрауға қайта ораламыз.

    Бірі дәстүрлі жайылымда жайып бағу, ал екіншісі даярланған жемшөп арқылы қолда ұстап бағу. Қазақ жерінің табиғи ерекшелігі мен ауа райына байланысты біздің елімізде шаруалар осы әдістердің алғашқы түрін меңгерген.

    Жерін қыстау, жайлау, күздеу және көктеу деп бөліп, қай малды қандай жерге, қай уақытта жаю керек екенін білген қазақ жердің шөп қорын кәсіби биолог-ботаник дәрежесінде меңгерген.

    Мәселен, бүгінгі қазақ баласы төрт түлік малдың киесі бар екенін, олардың Қамбар ата (жылқы малы), Шопан ата (қой малы), Ойсыл қара (түйе малы), Зеңгі баба (сиыр малы) аталатынын біле бермейді.

    Ол Абай мен оның ізін ала, «Оян, қазақ!» деп атой салып, өмірге келген буын арасындағы өзара рухани, шығармашылық сабақтастық еді.

  10. Назлы Аскарзаде. Абай – қазақ халқының бағына туған тұлға

    Ол бозбала кезінен-ақ қазақ ішіндегі түрлі тартыстар мен халқының мәдени-әлеуметтік қиындықтарына куә болды.

    Бір сөзбен айтқанда, данагөй, әділетсүйгіш, адал болған қазақ ақынының ізгі бейнесі кім-кімнің де жан дүниесін нұрға бөлейді.

    Абай қазақ халқының бағына туған тұлға.

    Осы орайда, Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойымен қазақ жұртын және әлемнің барлық елін құттықтаймын! 23 жыл бұрын «Абай жолы» парсы оқырмандарына парсы тілінде 2000 данамен жол тартыпты. 83 миллион бұқарасы бар мемлекет үшін тым аз емес пе?

    Бірақ роман қызықтырып әкеткендіктен, аса шаршай қойған жоқпын. Қазақстанда болдыңыз ба? Өкінішке қарай, Қазақ еліне жолым түскен жоқ. Қазақ халқымен «Абай жолы» арқылы таныстым. Өмірбаяныңызды айтып берсеңіз… 1942 жылы Иранның Астара шаһарында тудым. 4 жасымда отбасым тағдырдың айдауымен Әзірбайжандағы Гәнжә қаласына қоныс аударған.

    Бұл іс мен үшін жан рахаты. Нақты кімдердің қандай еңбектерін аудардыңыз? Әртүрлі бағыттағы кітаптарды тәржімаладым: бастапқыда психология, бала тәрбиесі; кейін өнер (Ван Гог нақыштары, бейнелеу өнеріндегі композицияның тарихы, сурет салуға үйрету, ойып өрнек салу және т.б.); әдеби зерттеулер (Фирдоуси шығармашылығы Ресей шығыстанушылары көзімен); проза (қазақ жазушысы М.Әуезовтің «Абай жолы», пәкістандық қаламгер Шоукат Седдиқидің «Разия бегім» романы, әзірбайжан жазушысы Қалам Мұхаммедовтың «Бардия» кітабы, орыстың сөз зергері Федор Достоевскийдің «Ойыншы» романы, Варлам Шаламовтың «Колыма қиссалары» атты 4 томдық кітабы, Ольга Петрочуктың «Ван Гог нақыштары», Светлана Алексиевичтың «Чернобыль дауысы», Андрей Белыйдың «Петербург» романы және т.б.).

Нәтиже жылдамдығы: 1.18 сек.