Біздің тарихи жазбаларымыз сақталмағанымен, сақтар заманында Ахаменидтер империясы, қытайдағы Чжоу мемлекеті, артынан Цин империялары өмір сүрді ғой.

Автор шығармасы – аспанасты елінің ежелгі ұлыстары Хан, Таң және Цин империяларын жақтай жазылған қытайлық оқымыстылардың көзқарастарына бағындырылмай, нақты тарихи шындыққа құрылғандықтан бұл кітап еліміз тарихын зерттеуге, танып-білуге тигізер пайдасы мол» деді.

Оның қарсыластары қатарында Олимпиаданың қола жүлдегері, ресейлік Антон Чупков, 2017 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері әрі осы қашықтықтағы рекорд иесі, жапониялық Иппэй Ватанабэ және қысқа қашықтықта 2018 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері атанған қытайлық Цин Хайян бар.

Аталған жоба аясында Цин патшалығы (1644-1912 жж.) карталары мен Еуропа-Орыс карталарындағы, сондай-ақ географиялық сөздіктеріндегі Орталық Азия (Батыс Сібірді қамтиды) мен Қазақ даласының жер атауларын зерттеймін.

Сондықтан патшалық қолбасшылығының ұйғарымы бойынша, Ш.Уәлиханов Черняев жасағына қарағанда Цин империясының шекарасына көбірек қажет еді.

Өз басым Тезек төрені цин мен патшалық билік арасында жүріп туған халқының ұлттық мүддесін ойлаған Абылай хан кейіптес адам деп есептеймін.

Кәнеки, енді Шоқан Шыңғысұлымен бірге Цин империясындағы мазасыз аймақтың сонау бір драмалық жылдарына сапар шегейікші.

1865 жылы 27-қаңтарда қазақтар мен ұйғыр жасақтары бірлесіп, Шәуешекті цин отарлаушыларынан тазартады.

Ол цин отарлаушылары өлім жазасына кескен, халық арасында аса танымал Джахангир қожаның ұлы болатын.

Бұл кезде патшалық Ресей мен Цин империясына қарсылық танытып жүрген белгілі күрескерлердің бірі Шоқанның жақын туысы Кенесарының ұлы – Сыздық төре болатын.

«Шоқан Тезек ауылында болған кезде оны цин жансызы улаған.

1757-1758 жылдары Жоңғар хандығын жер бетінен жойып, 1759 жылы Шығыс Түркістанға қарасты Жаркент, Қашғар қалаларын басып алған Цин империясы 1760 жылы бұл жерге «Синь-цзян» («жаңа жер») деген атау беріп, өзінің территориясы ретінде иемдене бастады.

Цин императоры мен Абылай ханның арасында жүрген келіссөздердің нәтижесінде, Қытай тарабы қазақтардың бұл аймақты еркін қоныстануына келісім берді.

Ал 1864 жылдың 7 қазанындағы Ресей мен Цин империясы арасындағы Шәуешек келісімі бүтін отырған қазақ жұртын тұңғыш рет бөліске салды.

1884 жылы Цин империясы Ұйғырияға қайтадан «Синьцзян» деген атау берді.

Оның сыртында Чиың (Цин) патшалығының Ілені қорғап тұрған 5-10 мыңдай әскері, 50 мыңдай тараншылар (қазіргі ұйғырлар), 15 мыңдай дүңгендер мекендеген.

Осы орайды пайдаланған Саурық, Тазабек, Жетен қатарлы батырлар Іледегі қарауыл қалмақтар мен торғауыт қалмақтарға соққы беріп, Ілені тез арада тазартуға кірісті.1864-1866 жылдары Іледегі тараншылар мен дүңгендер Чиың (Цин) патшалығының билігіне қарсы ереуіл жасайды.

1866 жылы Іледегі Чиың (Цин) патшалығының билігі жойылып, Іле сұлтандығы құрылды.

70-жылдың соңы мен 80-жылдың басынан Цин императорлық династиясының дүнгендерге қысым көрсетуінен бастау алады.

Абылай хан Цин императорына, қазақша айтқанда, Ежен ханға елші жібереді.

Бұл құжаттың мұрағаттық анықтамалығында: «Қазақ ханы Абылай манжу-қытайлық Цин империясының патшасы Цяньлунға Тарбағатай губернаторы арқылы ойрат тілінде 1774 жылы жіберілген хаты» делініпті.