Іздеу нәтижесі

Корпус көлемі: 5 305 құжат, 5 141 391 сөз

«мен»

мен

м - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, ерін-ерінді, тоғысыңқы е - дауысты, жіңішке, ашық, езулік, тіл ортасы н - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, тіл ұшы, тоғысыңқы

4969 құжат табылды

  1. Ермек Аманшаев. Ібіліс пен Адам

    Менен асқан құдіреттің жаратылуы мүмкін бе?»… Оу, мен лаулаған оттан жаратылған жоқпын ба?

    Ауа да жоқ, су да жоқ, қан-сөлсіз бос, қуыс сүлде… Бұл не болғаны? Әлде мен түсінбей тұрған бір кілтипан бар ма? Қайдам?

    Оның бұл жолғы алаңдауында ерекше сыр бар: Жаратқан иеміз саз балшықтан илеп Адамды жасап, барша періштелерге: «Оған иіліп, жүгініңдер, мойындап тағзым етіңдер, өйткені мен оны өзімнің үмбетім етіп сайлаймын», деген.

    Бұл құдіреті күшті, оттан жаралған, құрметі де, дәреже бағы мен сән-салтанаты да жарасқан Ібіліс болса, саз балшықтан иленген адамсымаққа үлкен басымен қалай иілмек? Қалай кішіреймек?!

    Жаратушымыз Адам баласына барша жан-жануар, аң мен құстың, дүниенің сырын білгізіп, атауын ататып, тілін меңгертіп, қалауын жасатып, басқа періштелерді оған мойынсұндырды.

    Оған тек Ібіліс көнбеді. Өйткені ол оттан жаратылған, өр мінезді тәкаппар еді. Өйткені Ібіліс Адам жаратылғанға дейін періштелер мен жындардың арасындағы ең құрметтісі де, қаһарлысы да еді, ақыл-пайымы, құдірет күші, әлеуеті жағынан оған ешкім тең келмес еді.

    Арамза айлалары мен қаскөй амалдарын сайлады.

    Ақыры қақпанына түсірді. Әзәзіл жылан болып келіп, жұмақтың төрінде сайрандап жүрген Адам ата мен Хауа анамызды шырмап, азғырып, Хауа анаға Жаратушының тыйым салған алма ағашының жемісінен дәм татқызып, абыройларын ашып, ақыры жұмақтан қуғызды.

    Жұмақты қимағандай болғанымен, мұның қадірін бағаламаған Жаратушыға деген ашу-ызасы одан басым түсіп, құса мен қызғаныштан одан бетер қайнап, тұз жалағандай болды.

  2. Қайым-Мұнар ТАБЕЕВ. Дерегі көп, керегі жоқ Желтоқсан

    Олардың бәрі оқудан, жұмыстан қуылды, комсомол мен партиядан шығарылды. 707 адам әкімшілік (он бес сөткеге дейін) жазаға тартылды.

    Мұны мәйiтхана мен Iшкi iстер министрлiгi тарапынан жiберiлген кәсiби қателiк деп жылы жауып қоя салуға болмас.

    Бұл арада бірқатар құжаттарды МҚК мен тергеу органдары алып кеткені ескерілмеген.

    Себебі0 бірінші кезекте милиция мен әскерилерді емдеу бұйырылды.

    Г.Балановская, жедел жәрдем фельдшері: «Мен 17 желтоқсанда алаңда сағ. 18-ден 24-ке дейін кезекшілікте болдым.

    Ақмарал Қантөреева: «Мен Сарыөзек поселкасындағы аурухананың қызметкерімін.

    Кенет, бізге қарай солдаттар лап қойды. Қолдарында қалқан мен сапер күректері.

    Мен: «Я медик!

    Мен жақын жерде тұрған офицерге болған жағдайды айтып едім, ол жалт қарады да, «Ладно, мы сами разберемся!

    Мен көрген құқайды сендер білмейсіңдер ғой.

    КГБ дейтін зәр-зауһан адымымызды аштырмады ғой біздің. Өздерің келгенде мені, әйелім мен бала-шағамды басқа үйде жасырып ұстап отырды.

    «Коленяев деген врач қазақтың қыздары мен жігіттерін мүлде қабылдамауды тапсырды және өзі қатаң қадағалап жүрді.

    Бар болғаны «бұзақылардың», «маскүнемдер» мен «нашақорлардың» әрекетіне балайды.

    Жазықсыз жандарды моралдық жағынан сындыру үшін қалтаға наркотик, қару-жарақ салып жіберу МҚК мен тергеу органдарының тәжірибесінде ежелден бар нәрсе.

    Бірақ, түрмеде қор болған жастық ғұмыр мен күйреген денсаулықты кім қалпына келтіріп береді?

    Мына бір ресми құжат сол кездегі негізсіз үкім шығарған прокурорлар мен соттарды жауапқа тартуға жетіп жатыр деп ойлаймын.

    Тергеу изоляторына сыймаған қыздар мен жігіттерді күштеп айықтырғыштарға, қайыршыларға арналған орталықтарға қамады.

    «Казглавкоопснаб» сауда басқармасының тауар тасушысы Н.Голубкинаны шолақ мылтықпен қорқытып, 250 сом ақшасы мен алтын-күмістерін тартып алған С.Рыженко, М.Османов, Ю.Вельмицкий деген «көшпелі ұрылар» құрықталды.

    Олар бар-жоғы 16 мен 21 жас арасында болса да, қылышынан қан тамған отаршылдық режимге қарсы шығып айтарын айта білген, алаш арыстарының рухын жалғастырған ұрпақтың көшбасшылары! Өршіл жастықтың символындай жалынға толы отты сөздерін жалын бейнесіндегі қызыл гранит тасқа қашап жазып қойсақ та артық болмайды.

    Жаңа заманға лайықты, Тәуелсіздікпен, Желтоқсанмен үндесетін композициялық заманауи ескерткіш керек! Қаламыздың орталығында ескерткіштер тұрғызатын ондай орындар жеткілікті. Қала тұрғындары мен қонақтары бәрі бірдей қиян шеттегі «Желтоқсан» паркіне бара бермесі хақ. Қазіргі Қазақстан-Британ техникалық университетінің теріскей сыртында бір топ кеңестік қызыл комиссарларға қойылған тас мүсіндер бар.

  3. Қуат Қайранбаев. Құштарлық

    Ал қалам мен қағазды өмірлік мұратына айналдырған журналист болу үшін бір ғана талпыныс жеткіліксіз екендігі де шындық.

    Шығыс Қазақстан облысының Тарбағатай ауданына қарасты Жетіарал ауылында дүниеге келген Құсыман ағаның ел мен жер дегенде жүрек лүпілі бөлек екенін әңгіме басында-ақ аңғарғанбыз. Әлде, адамның жасы ұлғайған сайын туған жерге деген ынтықтығы артатын әдеті бар ма, Құсекең айналдырып әкеліп балалық шағы мен ауылы жайлы сөз қозғай берген. «Жетіарал, жерім-ай, сауықшыл елім-ай» деген ән біздің жерге арналып шығарылған.

    «Жетіарал» атауының шығу төркіні осында жатқаны анық, дейді ол соғыстан кейінгі ауыр жылдарды еске алып. Әкем Серғали ескіше хат танитын, көргені мен түйгені мол кісі еді.

    Алаштың азаттығы жолында жандарын құрбан еткен алдыңғы буын ағаларымыз Сәкен, Ілияс, Бейімбеттерден бастап, олардың ізін жалғаған Мұқаң Мұхтар Әуезов, Сәбең мен Ғабеңдер, Ұлы Отан соғысынан кейін әдебиет айдынына құлаш сермеген Мұхтар Мағауин, Әбіш Кекілбаев, Дулат Исабеков сынды киелі қалам иелерінің тағдырлары оңай болмағаны анық. Ғұсыман ағамыз да өмірдің соқтықпалы-соқпақты жолдарынан өте жүріп, қаламгерлікке қадам басқан екен.

    Ол бала кезінен өлең жазуға аңсары ауған көрінеді. Дегенмен мен суретші болуды армандайтынмын, дейді Құсекең алыста қалған сол күндерді есіне алып. Мектептің қабырға газетінен бастап, көрнекі құралдарға дейін өзім жасайтынмын.

    Ақын мен жазушыны оқу орнында қалыптастыру мүмкін емес екені анық.

    Иә, университеттің үшінші курсында оқып жүріп, тәжірибеден өтуге келген жігіттің таудай талабы мен қабілеті, өзі дайындаған мәтінді оқығандағы қоңыр дауысы ондағыларға ұнаған болуы керек.

    «Бұл ауқымы жағынан әрқайсысы бір көркем фильмнің уақытына пара-пар, мазмұны тұрғысынан деректі повестке бергісіз, адамдардың қиын да қызықты тағдырын арқау еткен, көрерменді бірде жылатып, бірде күлдіре отырып, сан жылдар бойы бір көруді арман еткен адамдарды сахна төрінде табыстырған, ұлттық дәстүр мен салт-сананы оятып, ұрпақ жалғастығын ұлықтайтын, жастарды отансүйгіштік рухқа шақыратын хабарлар еді.

    Бұл менің теледидарда өткізген 20 жыл ішіндегі жан дүниемді жадырататын, тың ізденістер мен табыстарға толы дүнием болды!» дейді Құсекең өз естеліктерінде. Көшеде кетіп бара жатқанда, немесе қоғамдық көлік ішінде бейтаныс адамдар келіп: «Сіз Құсымансыз ба?» деп тани бастағанда көгілдір экранның құдіретіне, өзің жасаған жұмыстың маңыздылығына сене түсесің.

    Ал журналист үшін оқырман мен көрерменнің ықыласынан артық ешнәрсе жоқ! Өткен ғасырдың 70-80 жылдары Қазақ теледидарының қарқынды дамып, қырандай қалықтауымен есте қалатын шығар, сірә.

    Бұл жерде Құсыман ағаның бойындағы дарыны мен қабілетін танып, оған жауапты жобаларды сеніп тапсырған ардақты ағаларды айтпай кетсек, арымызға сын болар еді.

    Шәкірт дегеннен келіп шығады. Құсекеңнін өзінен тікелей тәлім алған көптеген шәкірттерін айтпағанда, Тарбағатайдағы шағын ғана Жетіарал ауылынан елге аттары мәлім 11 журналист шыққанын жер мен елдің киесі деп қана түсіндіруге болатын шығар.

    Жалпы, Құсыман Игісін жайлы, оның теле-радио саласында атқарған жұмыстары турасында сөз қозғайтын болсақ, жуық арада айтып тауыса алмайтынымыз даусыз. Қазақ Телерадио комитетінде еңбек еткен 42 жылдың жемісі ретінде «Зілзала», «Ел мен жер», «Қой жылының көктемі», «Тауқымет» атты деректі фильмдері өзі туып-өскен Тарбағатай жерінен сыр шертсе, «Атамекен», «Алтыбақан», «Арай», «Шаңырағыңыз биік болсын», «Дөңгеленген дүние», «Тіршілік», «Ғасырлар тоғысындағы Қазақстан», «Қара орман бауыр, қайдасың?!» топтамалары, еліміздің өнер қайраткерлері хақындағы «Есіңде ме сол бір кез?», «Жадыңда ма жастығың?» туындылары Қазақстан компаниясының «алтын қорында» сақтаулы.

  4. Ғалымқайыр МҰТАНОВ. Әл-Фараби Біріккен Ұлттар Ұйымын басқарар еді

    Оқу ордасының ректоры, академик Ғалымқайыр МҰТАНОВПЕН әңгімелесе отырып, атаулы жыл аясындағы айтулы оқиғалар мен атқарылған жұмыстар жөнінде сұрап көрдік. Ғалымқайыр Мұтанұлы, Сіз басқарып отырған ұжым әл-Фарабиді ұлықтау шараларының әлемдік деңгейде өтуіне үлкен еңбек сіңіріп келеді.

    Біріккен Ұлттар Ұйымының мәні осында.., мен адамдардан бірігуді сұраймын», деген сөздері әл-Фараби ілімімен тікелей үндесіп жатыр.

    Жаңадан 10-нан астам монография мен оқулықтар жазылып, ұлы ойшыл нақыл сөздерінің жинағы қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде оқырмандардың қолына тиді. Әлемде тұңғыш рет «Әбу Насыр әл-Фараби» энциклопедиясы жарық көрді.

    Бұл платформа заманауи фарабитану саласында халықаралық деңгейде ғылыми зерттеулер мен жобалар, конференциялар мен симпозиумдар, осы тақырып бойынша жарияланымдар мен мақалалар туралы ақпаратты бір виртуалды кеңістікте жинақтап, әлемдік фарабитанушыларға бірігіп жұмыс жасауға мүмкіндік тудыруда.

    Ол санамызға сілкініс, дамуымызға серпіліс беруге тиіс деп ойлаймын. Әл-Фарабидей ұлы тұлға, ғұлама дүниеге келген елде ғылым мен білімнің деңгейі қандай және болашақта қандай болмақ деген заңды сұрақ туады.

    Сондықтан да отандық ғылым мен білімді әлфарабилік биіктікке көтеру стратегиялық мақсатымызға айналуға тиіс. Әл-Фарабиді жан-жақты тану білімге және ғылымға деген көзқарасты жаңа сапаға өзгертеді. Әсіресе, жастардың бойына әл-Фарабиден жеткен таным мен тағылымды сіңіру арқылы әл-Фарабидің болашақ ізбасарларын даярлау өте маңызды.

    Айта кететін бір жайт әл-Фарабиді дәріптеу кезінде ғұламаны тану арқылы соңғы жылдары көп елде Исламға деген оң көзқарас қалыптаса бастағанын байқап отырмыз. ҚАЙЫРЫМДЫЛЫҚ ЖАСАУДА ҚАЗАҚСТАН 96-ОРЫНДА ТҰР. Ғылым мен технология қарыштап дамыған қазіргі заманда қоғамда әр-түрлі әлеуметтік қарама-қайшылықтар белең алғанын, адамзаттың рухани төмендеуі тенденциясын ескерсек, ізгілікті қоғамның құндылықтарын қайта жаңғырту мәселесі өте өзекті болып отыр. Шындығында, қазіргі уақытта елімізде дамыған азаматтық қоғам қалыптастыру үшін Әбу Насыр әл-Фарабидің қайырымды қоғам идеяларына қажеттілік туындауда.

    Ойшылдың: «Қайырымды қоғам бұл шынайы бақыт және оған жетудің жолдары туралы нақты білігі мен білімі бар әрі сол білігі мен біліміне сай әрекет ететін адамдар қауымдастығы», деген ұлағаты адамзат дамуы үшін бағдаршам болары даусыз.

    Жалпыға белгілі, жапон елі технологияның жаңа үлгілерін жасау мен пайдалануды ұлттық құндылықтармен үйлестіре жүзеге асырып келе жатыр.

    «Қоғам 5.0» стратегиясы суперинтеллектуалды қоғам орнатуды, цифрлы технологияны пайдалана отырып, экономиканы трансформациялауды, цифрлы технологияның даму қарқынына үйлесімді рухани жетілген ізгілікті қоғам қалыптастыруды көздейді. Қазіргі таңда Қазақстанды жоғары технологиялар мен биік адами құндылықтар үйлесім тапқан озық, қуатты елге айналдыру ұлы ойшылдың жерлестері үшін ең өзекті мақсат деп санаймыз. Ғұламаның: «Тәрбиесiз берiлген бiлiм адамзаттың қас жауы» деген нақыл сөзі бүгінгі таңда ерекше мәнге ие болып отыр. Қазіргі кезеңде біз ғылым мен технологияның бұрын-соңды болмаған даму биігіне көтерілуі мен рухани-адамгершілік болмыс арасындағы қарама-қайшылықтарға куә болып отырмыз.

    Бұл орталықтар ғұлама ілімін насихаттаумен бірге, ұлтымыздың тілі мен мәдениетін таратумен де айналысады. Қазірдің өзінде АҚШ, Балтық жағалауы елдері, Жапония әл-Фараби орталықтарын ашуға қызығушылық танытып отыр. Әл-Фарабидің жерленген жері Дамаскідегі әл-Фараби кесенесі әлемге ортақ рухани орталық болуға лайық.

    Кезінде адамзат дамуына зор үлес қосқан біздің қазақ жерінің тумасы әл-Фараби рухани мұрасы мен орасан еңбегінің негізінде Шығыс пен Батысты жақындатқан өркениет философы атанды.

  5. Досмұхамбет КІШІБЕКОВ . Қазақтың бүкіл тұрмыс-тіршілігі – философия

    Досмұхамбет ақсақалдың ең елеулі, ең қажетті ғылыми еңбектері, негізінен, қазақ халқының тарихы мен мәдениетінің, дәстүрлі дүниетанымының астарлы сырларын философиялық тұрғыда ашып көрсетуге арналған.

    Сондықтан болар, ғасырға жуық осы ғұмырыңыздағы өзіңіз асқан асулар мен бел-белестерден түйгеніңіз де, түсінгеніңіз де жетерлік қой деп, ең алдымен адам өмірінің мәні не, сәні не екендігі туралы білгіміз келіп отыр.

    Сауалымызға қысқа да нұсқа түрде жауап берсеңіз. Қалған сұрақтар әңгіме желісінің бойымен туындай жатар. Бұл сауалыңның мән-мағынасы өте тереңде. Ұшқан құс, жүгірген аң, бүкіл жан-жануарлар мен жәндіктерге дейін тіршілік үшін күреседі.

    Оның ақылы мен ойы, рухани дүниесі шетсіз, шексіз. Өткен өмірінен сабақ алуы, болашаққа саналы түрде ұмтылуы, сүюі мен күюі, бәрі-бәрі тек адамдыққа жетелейтін әрекеттер. Әрине, адам да әу баста жабайы болды.

    Оның алдына күн сайын шығып тұратын әр түрлі түйінді мәселелер мен қиын жағдайлар барлық жаратылыс перзенттерінен артық етіп қалыптастырды.

    Сол балалық, жастық шақтағы өмірден алған сабақтарыңыз да ғұмыр бойы өз пайдасын тигізген шығар? Әсіресе, адами рухыңыздың, кісілік қасиеттеріңіздің дамуы мен даралануы жағынан. Менің туған жерім Қызылорда облысындағы Шиелі ауданының орталығы Шиелі кенті.

    Шиелі кенті ежелгі заманнан бері Орынбор мен Ташкентті жалғастырып жатқан керуен жолының үстіне салынған. 1861 жылы орыстың патша үкіметі крепостной шаруаларды қазақ жеріне алып келгенде іргетасы қаланыпты. Үлкен шіркеу мен төрт сыныптық орыс мектебі бар еді. 1934 жылы әкем қайтыс болды.

    Мен ол кезде екінші сыныпта оқимын.

    Мен анамның ойын түсіне қалып, бақшалы жерді тазарттым. Қаулап өсіп кеткен шөп-шалаңды түбінен орып жүргенімде, қолымды жаралап алғаным әлі күнге есімнен кетпейді.

    Бірақ мәңгі есімде қалғаны, Жезқазған мен Қарсақбайдан шұбап жететін жастау еркектер мен бала жетелеген әйелдер еді. Үлкен үмітпен біздің жерге жететіндердің ылғи жасырақ адамдар болатын себебі кәрі‑құртаңдар мен ауру‑сырқаулар жол бойында көмусіз қала береді екен.

    Сол бір кездердегі аштардың аянышты халі мен қасіретті жүздерін көзіме елестетпек түгілі, айтқым да келмейді.

    Бақшамыздағы қауындарды тынбай әуектеп жүрген мені көріп, көрші‑қолаңдар мен көз таныстар жер‑көкке сиғызбай мақтайтын.

    Мен ол кезде ойыма кіріп-шықпаған ғылым жолына қарай бұрылып кеттім.

    Мен ұшаққа отыра қалып едім, әлгі кісі де артымдағы нұсқаушы отыратын орынға жайғаса кетті.

    Мен моторды от алдырып, ұша жөнелдім. Әлгі артымдағы кісі үн қаптайды.

    Мен ұшып жүріп әр түрлі мәнерлер жасадым. Ұшақты жерге өте жақсы қондырдым. Әлгі кісі маған қатты риза болып: «Жарайсың, жігітім!

    Мен: «Ауылда жалғыз інім ғана бар еді», деп едім, «Жоқ, академияға жібереміз», деп, айтқанынан қайтпады.

    Мен тәуекел етіп барып едім, бір орынға үш адам екен, жолым болып, түсіп кеттім.

    «Қала мен ауыл арасындағы қарама‑қайшылық» деген тақырыптан 1953 жылы кандидаттық диссертация қорғадым. ҚАЗАҚТАР ЕРКІН ҚҰСТАЙ, ТАРПАҢ ЖЫЛҚЫДАЙ ӨМІР СҮРДІ. Досмағамбет аға, Сіз отыз екі жыл бойы Политехникалық институтта дәріс оқыпсыз, 1973 жылдан мүше‑корреспондент болып, 2003 жылы Ұлттық Ғылым академиясының академигі деген атақ алыпсыз. 800‑ден астам ғылыми еңбектеріңіз бен 70 монографияңыз жарық көріпті.

    «Халықтар достығы», «Құрмет» ордені мен медальдарыңыз да жеткілікті көрінеді.

    «Қазақ менталитеті: кеше, бүгін, ертең», «Тарих философиясы және бүгінгі заман», «Сөз және жазу: дыбыс, таңба жүйесінің трансформациясы», «Ұлттық идея және идеология», «Қазақтар ментальдығының бастауы», «Мәдениет және өркениет», «Тәуелсіздік философиясы», «Өмір мәні», «Ғылым тарихы мен философиясы», тағы басқа еңбектеріңіздің тақырыбынан‑ақ көп сырды аңғаруға болатын сияқты. Өзіңізді білетін жұрттың айтуы бойынша, міншіл де, сыншыл да емес, нағыз шыншыл адамсыз.

    Мен философияға тарих ғылымы жағынан жақын болдым.

    Мен ешқашан кеудемді кермедім, ешкімнен ештеңе қызғанбадым.

    Бар ойым мен бар арманым Қазақстанда қазақ ұлтының өзіне ғана тән ұлттық философияның негіздері шоғырланып, жақсы‑жақсы оқулықтар түзіліп, оқу орындарының бәрінде оқытылса деймін.

    Анық білемін, тек біздің елімізде ғана емес бүкіл дүниежүзілік ауқымда философия ғылымы құлдырап бара жатыр. Қазір дамушы елдер мен дамыған елдердің бәрі экономикалық, техникалық нақты ғылымдарға өне бойымен бұрылып кетті.

    Оның өлеңдері мен қара сөздерінен философияға тән барлық ерекше белгілерді тауып алуға болады. Өкінішке қарай, біз бүгінгі ұрпақ сол Абайымызды да түсіндіре алмай жатырмыз ғой.

    Тек бетінен ғана қалқып аламыз. Ұлы Дала өркениетіне тән философия туралы не айтар едіңіз? Ұлы Дала перзенттерінің аузын ашса болды төгіле салатын шешендік сөздері мен мақал-мәтелдері, жыр-толғаулары неше жерден пәлсапалық мәнге ие болып, неше жерден ой қозғайтын бірден-бір ұлттық тәрбие құралы қызметін ұзақ замандар бойы атқарып келсе де, кешегі кеңес дәуірінен бері оны құлаққа ілетін ұрпақ қалыптаспай-ақ келеді.

    Бала тәрбиесі мен білім беру ісінде осындай әдістемелік оқу құралдары тым жұпыны.

    Маған кейде әдебиет пәнінің мұғалімдері мен бастауыш сыныптағы ұстаздардың өзі мақал-мәтелдердің мәнісін ұғынбайтын сияқты болып көрінеді.

    Егер ұқпайтын болса, сол халық өзінің ұлы адамын танымас еді ғой. Сіз өзіңіздің біліміңіз бен білігіңіздің арқасында АҚШ-қа, Италияға, Жапонияға, Франция мен Түркияға да барғансыз.

    Мен өз саясатымызға орайластырып жауап бердім. 1978 жылы Жапонияда Хиросима университетінде бір сағаттай дәріс оқыдым.

    Мен өзіміздегі Курчатов атындағы институтта оқыған дәрісімді есіме алдым. Жұбайыңыз туралы бір- екі ауыз сөз айтыңызшы. Марқұм әйелім Еркеш Өтешқызы. Өзі Оралдан еді. Қыздар мектебіне мұғалім болып келді. Әлгі 1937 жылы атылып кеткен комиссарлардың бірі Әмірғали Менештің немере қарындасы.

  6. Ауыт МҰҚИБЕК. Қазақты іздеген ақын

    Мен өлсем, балаларым барар елге, Қумаңдар, жат көрмеңдер байқұстарды», деп, келер күннен аппақ үміт күтеді, ұрпағын аманат етеді Алтай Оспан.

    Сол сапарынан «Америкамен бетпе-бет» деген атпен көлемді топтама өлең жазып қайтады. Өздерін «сатқын» сезініп, қамығып жүрген қазақтың аузынан ата-анасына, туген жерге, өскен елге деген сағынышы мен мұңын береді.

    «Бақ іздеп әуре болмаңдар сендер, бақ деген баба мекені екенін, Білмегендерге, «білмейсіңдер» деп, қаттырақ айтып төте кетемін… Тілімді сақтап, дінімді сақтап, ділімді сақтап жүрген қазақты, Бауырым демей, қауымым демей, қалайша бөліп, бөтен етемін», деп, ойлайды Тұмағаның үлкен жүрегі мен кең пейілі.

    Мен білген, мен таныған Тұманбай Молдағалиев осындай ақын!

  7. Ұмтыл Зарыққан. ҮРЕЙ ТОЛЫ ҮЙДІҢ ҚҰПИЯСЫ

    Бұл ұлт мәдениетінің даму жолындағы табиғи эволюция болғанымен, ұлы дәстүрлік ұғымдар мен танымдарды тым қарабайырландырып алған біздің қоғам үшін әжептауір жетістік деп санар едік.

    Адам талабы өз уақытымен үндесіп, өз илеуін тапқанда ғана кеше мен бүгіннің арнасын сәтті жалғастыра алса керек. Қарапайым сөздер мен қарапайым ойлардың шынайы үйлесімділігі, үйлесім негізінде құрылған нәзік поэтика, биік эстетика қазіргі поэзияның жаны.

    Мен қайда барамын?

    Мен сені жоғалтып алғандай сезінем, Адасып қалғандай сезінем, Жоғалтықым келмейді десе де.

    Мен сені іздеймін адасып, Сен нені іздейсің?

    Бабам қанын төккен жол, Мен сендемін бе?..

    Оның өлеңдері өткен мен кеткеннің, бүгін мен ертеңнің, ескі мен жаңаның, қар мен жаңбыр найзаласқан қарашаның аспанындай түнеріп тұрып алатыны содан ба екен дейсің.

    Ондағы тақырып пен мазмұн, ой мен сезім, образдар, қайталанып отыратын әдепкі шарпысулар үнемі бір-бірімен сабақтасып, салаласып, жымдасып, бірін-бірі толықтырып жатады.

    Мен үйімде қорқып жатамын, Қорқып тұрамын.

    ол неге үрейге толы? Қабырғадағы сызаттар мен едендегі жарықтар неге қол-аяғыңды бұғаулайды?

    Бұндай метафоралар мен символдық ұғымдарды ұтымды пайдалана отырып, оқырманын шытырман қиялдың құшағында қалдыру шын таланттардың кәнігі мінезі.

    Есігі мен терезесі бар екенін аңдайсың. Құтты ештеме болмағандай.

    Соққан жел мен көшкен аңыз ескі жұрттың орнында әлі байыз таппай жүр, бұл қашан тоқтайды дейді ішкі дауыс.

    Бұл қайталаулар мен риторикалық сұрақтар өлеңді өмірге, бүгінгі әуенге барынша жақындата түскенімен, ақын тура осы жерден кенет бұрылыс жасайды. Үрейлі үйдің тұсынан бір атты кісі «аспаннан аңға құйылған қырандай» шауып өтеді.

    Бірде Стендальдың «Қызыл мен қарасын» оқып отырғанымда, шығарма ішіндегі бір дәруіштің айтқаны бар «Сөз адамға ойын жасыру үшін беріледі» деп.

  8. Абылай ЕСІМБАЙ. Жарым

    Кеше ғана повестер мен әңгімелерінен құралған «Кедей қызы» атты кітабының шыққанын қуанышпен жеткізді.

    Бұрын Жарым әйелі мен күйеуі күн сайын жанжалдасуы керек деп ойлайтын. Қалыпты құбылыс санайтын.

    Мен аздай, сендерге екінші мама әкелмекші!

    Інісінің оянғанын күткендей есікті жаймен ашып ағасы кірді. Үстінде кірлеп кеткен мектеп формасы. Тұрдың ба? деп інісінің басынан сипады. Қазір мен мектепке кетемін, Жарым. Қарның ашса нанға май жағып же.

    Тіпті, анасы мен әкесі бір-бірімен бір айдай мүлдем сөйлеспей қойған.

    Анасының төркінінде 3 күн емес, 3 жыл жүргендей күй кешкен. Өзіне қамқор ғой, бірақ, анасы үшін иттен айырмашылығы жоқ әкесі мен жанашыр ағасы екеуін қатты сағыныпты… Ожар өлердегі сөзін айтып Мираны қайта алып қайтты.

    Анасы мен әкесі тату-тәтті отыр.

    Ол үшін мен мүлде жоқпын, адам емеспін.

    Ол інісін талай рет алдады. Өзге отбасыларда тетелес ағалары мен інілері ит пен мысық секілді. Қашан көрсең бір-бірімен бірдеңені бөлісе алмай, сыйыспай жатқаны.

    Дәл қазір мен бірдеңе істеуім керек».

  9. Ә. ҮМБЕТӘЛИЕВ . Ең көне аспап немесе Ықылас музейі

    Бірінші залда музыкалық аспаптардың классификациясы мен археологиялық қазбалар нәтижесінде табылған 10 ғасырдан астам тарихы бар көне жәдігерлер қойылған. Үрмелі және соқпалы-шулы аспаптар залында әскери жорықтар кезінде қолданылған дабыл, дауылпаз, шыңдауыл, дудыға аспаптары мен күнделікті тұрмыста қолданылған сақпан, шартылдауық, тұяқтас аспаптары және сыбызғы, сазсырнай, желбуаз сынды үрмелі аспаптар бар.

    Мемориалдық музыкалық аспаптар залында қазақ музыка тарихында «Алтын ғасыр» аталатын ХІХ-ХХ ғғ. өмір сүрген шоқтығы биік қазақтың әнші-жыршылары мен күйші-композиторларына тиесілі болған музыкалық аспаптар қойылған.

    Музейдің бұл бағалы коллекциясында Абай, Шәкәрім, Құрманғазы, Дина, Жамбыл, Қазанғап, Ақан сері, Біржан сал, Кенен, Сүгір, Ахмет Жұбанов, Нұрғиса Тілендиев және т.б. қолданған домбыралар мен сырнайларды тамашалауға болады.

    Абай бірнеше саз аспабын жасатып, өзінің төл ұрпақтары мен айналасындағы әнші-күйші, ақындарға сыйға берген.

    Оны Абай мен ұлы Ақылбай қолданған.

    Бақсы-балгерлердің негізгі атрибуты саналған қобыз аспабына арналған қобыз залында ХVІII ғасырда жасалған Жарас бақсының қобызынан бастап, әр өңір бақсыларының қобыздары мен ХХ-ХХІ ғғ.

    Шеберлер залында бүгінгі таңдағы шеберлердің таңғажайып туындылары мен Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейінде екі жылда бір рет өткізілетін «Аңыз домбыра» республикалық байқауы жүлдегерлерінің аспаптарымен таныса аласыздар.

    Алғашқы жылдары халық музыка аспаптары музейін ұйымдастыру барысында белгілі этнограф, музейдің ашылуына тікелей мұрындық болған Өзбекәлі Жәнібековтың бастамасымен қазақ халқының ұлттық аспаптарын ғана емес, көршілес республикалар (ТМД) мен әлем халықтарының аспаптарын да жинақтау көзделіп, оларға арнап экспозиция залдарын жабдықтау жұмыстары жүргізілген болатын.

    Конференцияға Ресей, Өзбекстан, Тыва, Германия елдерінен ғалым-зерттеушілер қатысып, ХІХ-ХХ ғғ. әйгілі әнші-жыршылар мен күйші-композиторлардың аспаптарына зерттеу жұмыстары жүргізілді. 2019 жылдың 25 қазанында музейде «Археологиялық қазба жұмыстарынан табылған көне музыкалық аспаптар: жиналу және зерттелу мәселелері» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті.

    Музей және музей экспонаттары жайлы онлайн-экскурсиялар мен онлайн-дәрістер, айтулы күндер мен мерекелерге орай онлайн-концерттер, онлайн-конкурстар, онлайн-шеберлік сағаттары музейдің күн тәртібінен түскен емес.

  10. Нұрғали Ораз. Шыбын жан көкке ұшқанда

    Аз-аздап қана… Бүгінгі сапарымыз мен үшін мәңгі есте қалатындай ерекше сапар болды.

    Жігіт ойланып қалды. Не айтсам екен… Негізі мен сол әңгімелерді қалай жазудың қыр-сырын үйрену үшін ертең сапарға шығайын деп тұрғаным жоқ па. Айтпақшы, билетке тапсырыс бердіңіз бе? Иә.

    Мүмкін емес!.. –деп қарсыласты ішкі ойы. Мүмкін емес!..» Сәруарға тіксіне қарап: Рұқсат болса, мен қайтайын, деді асығып.

    Мен сізді… Жо-жоқ… Сәруар ентіге сөйледі. Мен сені… сүйем… Ім-м… деді Назгүл оның ып-ыстық деміне тұншығып. Тағы да… тағы да айтшы… Не дедің-ң?..

    Мен де… Ол өзінің кеудесінен қандай жалынды сөздер шығып жатқанын білген де, түсінген де жоқ.

    Бірінші қабаттағы холлда Сәкеңе құндыз жағалы жылы пальтосын ұсынып жатып: Мен бірер күнге Лизаға барып келсем бе деймін, деді. Қай Лизаға?.. Мәскеудегі.

    Ол үйден шығысымен Сәруарға қоңырау шалды. Алло… сәлем! Сәлем! Қалайсың, жаным? Жақсы. Саған айтар бір қуанышты жаңалығым бар. Иә?.. Мен Мәскеуге ұшатын болдым. Рас па? Әрине. Ур-ра!.. Қашан келесің? Ертең. Қай рейспен? Жо-жоқ!

    Сәруар екеуінің арасындағы құпия махаббат ауылдан, Алматыдан мыңдаған шақырым алыста қауызын жарып, күнге қарап ашылған гүлдей құлпырды. Өзен жағасында, үлкен саябақта, қала шетіндегі қалың орманның ішінде қыдырған күндер мен қонақүйде бірге өткізген түндердің ләззаты бұған дейінгі көрген өмірінен мүлде өзгеше, таңғажайып ертегі сияқты еді.

    Тек Толстойдың қолжазбасын көргенде ғана ойға батып, бір әйелдің тағдыры арқылы бүкіл әлемнің бақыты мен қайғысын қағазға түсірген суреткер шеберлігіне бас иді… Кеше «ауыз бастырық» ретінде Лизаны ресторанға шақырып еді.

    Шынымды айтсам, мен сендерге қатты қызығамын.

Нәтиже жылдамдығы: 1.35 сек.