Іздеу нәтижесі
Корпус көлемі: 22 223 құжат, 23 443 589 сөз
«календарь»
ка-лен-дарь
к - дауыссыз, тіл арты, қатаң, шұғыл, тоғысыңқы а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты л - дауыссыз, үнді, ызың, ауыз жолды, тіл ұшы, жуысыңқы е - дауысты, жіңішке, ашық, езулік, тіл ортасы н - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, тіл ұшы, тоғысыңқы д - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, тоғысыңқы а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты р - дауыссыз, үнді, ызың, ауыз жолды, діріл, тіл ұшы, жуысыңқы ь - кірме әріптер
8 құжат табылды
-
Смайыл БАЗАРБАЙ. МЫҢ ҮГІТТЕН – БІР ҮЛГІ
Қазақтың ұлтшыл азаматы Б.Момышұлының қазақтың тіліне жаны ашып, қан майданнан Алматыға келген 1944 жылы 33 жасында қазақ тілінің бұқаралық ақпаратта, әдебиетте орыс тілінің ықпалынан қойыртпақталып бара жақтанына жаны төзбей Орталық партия комитетінің хатшысы Мұхамеджан Әбдіхалықовтың атына жазған хатын арнайы күнтізбе (календарь) етіп жасаттық.
-
Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ. Мәңгі қазақ күнтізбесі
VІІІ ғасыр мұрасы қола семсердің қос қапталына бәдізделген 20 түрлі жануарлар бейнесін зерттеуші В.Н.Котов «20 күндік айды белгілейтін календарь болуы мүмкін» дейді.
Тіпті жазу-сызу мәдениеті қалыптаспаған бағзы дәуірде адамдар таяқша, тақтайшаға кертік жасап немесе жіпті түйіп уақытты белгілеген календарь нұсқалары Америка, Азия, Африка құрлықтарынан табылса, мұндай күнтізбені Ахаменид патшасы І Дарий пайдаланғаны жайлы тарих атасы Геродоттың жазбасында кездеседі.
Ал баспаханада басылған алғашқы календарьға келсек, 1448 жылы неміс шебері Иоган Гутенберг қабырғаға ілінетін астрономиялық табель-календарь басып шығарса, 1474 жылы оның жерлесі астроном Иоган Мюллер (Региомонтан) алғашқы журнал түріндегі 64 беттік календарь жасаған.
Бұл календарь бойынша жыл 12 айға, ал айлар 28-31 күн аралығында тәуліктік мезгілмен жiктеледi.
Бірақ бұл календарь «ғаламдық уақыт есептеу жүйесіне сай емес» деген пікір алғаш рет 1923 жылы Женева қаласында өткен Ұлттар лигасының бас қосуында айтылып, болашақта бұл күнтізбені реформалау ісі Халықаралық Комитетке жүктелген болатын.
Қазақ ғалымы жасаған календарь өткен шілде айының соңында Оңтүстік Африка елінде ағылшын тілінде «Unified, Constant Calender» («Мәңгілік, тұрақты күнтізбе») деген атпен электронды кітап ретінде жарық көріп, бұл еңбекпен екі айдың ішінде 32 млн адам танысып үлгеріпті.
-
Байынқол ҚАЛИҰЛЫ. ІІ. Әдеби тіліміз қалыптасып болды ма?
15 томдыққа календарь сөзін алып, оны екі мағынаға бөліп, екеуін де күнтізбе сөзіне сілтепті.
Одан әрі ай календары, араб календары, аралас календарь, григориан календары, күн календары, Мысыр календары, Юлиан календары деген тіркестер алынып, оларды да осы сөздерден басталатын күнтізбе сөзінің сөз тіркестеріне сілтенеді, әрқайсысына мысалдар беріледі.
Олай болса, календарь сөзінің тіркестерін күнтізбе сөзінің тіркестеріне сілтеп несіне әуре болды!
Әрі-беріден кейін күнтізбе сөзі тұрғанда календарь сөзін ҚӘТС-ке алудың не қажеті бар еді?
1-кесте адрес – әдіріс артист – әртіс журналист – жорналшы завод – зауыт календарь – күнтізбе кепка – кепке/кепкі конфет – кәмпит люк – үлік майка – мәйкі машина – мәшине милиция – милиса минут – минот/ минөт ноль – нөл номер – нөмір процесс – үдеріс путевка – жолдама резина/резинка - резеңке/рәзіңке роль – рөл стол – үстел судья – сот съезд – сияз тенденция – үрдіс участок – учаске ферма – перме форма – порым чиновник - шенеунік
-
Жақсыбай САМРАТ. «Хасенбайдың қорасында 2 сиыры бар...»
«Календарь» деген лақап аты бар «салпаңқұлақ» та осыны айтып, Хасенбайды «крупный купец» деп көрсетеді және бұлардың облыстық милиция бастығының көмекшісі Байболовқа туыс екенін айтқан.
-
Ғани Қарасаев. ҚАЗАҚТАРДЫҢ ШЫҒУ ТЕГІ, ТҰРМЫСЫ, САЛТ-ДӘСТҮРІ, СЕНІМІ ХІІІ-ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ БАТЫС, ОРЫС ЗЕРТТЕУШІЛЕРІ ШЫҒАРМАЛАРЫНДА
Цань-лунның (1756) 21-жылғы билігі мерзімінде қытай әскерлері қазақ жеріне еніп, Абылай хан оларды қарсы алуға шығып, Қытай билігін қабылдады, және осы үшін билеушіден хандық дәрежеге сенім хат пен күнтізбе (календарь) алды.
-
Алпысбаева Қ.Б.. «АЛПАМЫС БАТЫР» ЖЫРЫНЫҢ ҚАЗАҚ НҰСҚАЛАРЫ
Сол сияқты жырдың орысша аудармасы қалың көпшілікке арналғандықтан, оқырманға түсінікті болу үшін жырда кездесіп қалатын «календарь», «хизр», «әзірет-әлі» деген аттарға да түсінік беріп отырған.
-
Құрманбайұлы Ш.. Көркем аудармалардағы жаңа терминдер мен атаулардың қолданысы
Кейінгі 20-25 жыл көлемінде жарық көрген салалық сөздіктерде, ғылыми әдебиеттер мен ресми-іскери тілде «спонсор» термині – демеуші, жебеуші, мияткер, қолдаушы, қаражатшы болып, «вкладчик» – жинақшы, вкладшы, салым иесі, салымшы нұсқаларында, ал «календарь» атауы мерзімді баспасөз бен көркем шығармаларда – жылпарақ, күнтізбек, күнпарақ, күнтізбе түрінде қолданылып жататыны тәрізді көркем аудармалардан да бір сөздің сан түрлі баламаларын кездестіруге болады.
-
КЕРИМОВА САНИЯ МАКЕЖАНОВНА. Мәдениаралық қатысымның лингвистикалық аспектілері
Далее следуют обрядовые бата и арнау (благопожелания и тосты) родных и близких, игры и веселье» («Тенгрианский