Бұқараға барса аяғын жирге тиерместер иде – үйде қадіріне жетпеген өте білімді адам туралы.

Солай десек те, баспасөз бет­­­­теріндегі материалдарда жұрт­­­шылыққа белгілі деген ав­тор­лардың өзі бізге керегі “ұлт­тық идеология”, “біздің иде­о­ло­гия­мыз ұлттық” деген сөзді көп ай­туда.

Көне түркі тілінде иди ~ иде, көне ұйғыр тілінде жазылған мәтіндерден бастап ие, иге түрлерінде қолданылған бұл сөздің негізгі мағынасы ие, яғни Қазақ әдеби тілінің 15 томдық сөздігінде берілгендей «иеленуші, иемденуші, қожа, қожайын; меншіктенуші» мағыналарына келеді 19, 197-б..

Бес шақтың ішінде екеуі – синтетикалық, қалғандары – күрделі (аналитикалық): билгеле үткән заман − анықталған өткен шақ -ды қосымшасына аяқталады; билгесез (нәтиҗәле) үткән заман − анықталмаған/нәтижелі өткен шақ -ган қосымшасына аяқталады; тәмамланмаган үткән заман − аяқталған өткен шақ (-а иде); күптән үткән заман − Бұрынғы өткен шақ (-ган иде); кабатлаулы үткән заман хикәя фигыль − қайталанған өткен шақ - (а торган иде).

Бес шақтың ішінде екеуі – синтетикалық, қалғандары – күрделі (аналитикалық): билгеле үткән заман − анықталған өткен шақ -ды қосымшасына аяқталады; билгесез (нәтиҗәле) үткән заман − анықталмаған/нәтижелі өткен шақ -ган қосымшасына аяқталады; тәмамланмаган үткән заман − аяқталған өткен шақ (-а иде); күптән үткән заман − Бұрынғы өткен шақ (-ган иде); кабатлаулы үткән заман хикәя фигыль − қайталанған өткен шақ - (а торган иде).

Бес шақтың ішінде екеуі – синтетикалық, қалғандары – күрделі (аналитикалық): билгеле үткән заман − анықталған өткен шақ -ды қосымшасына аяқталады; билгесез (нәтиҗәле) үткән заман − анықталмаған/нәтижелі өткен шақ -ган қосымшасына аяқталады; тәмамланмаган үткән заман − аяқталған өткен шақ (-а иде); күптән үткән заман − Бұрынғы өткен шақ (-ган иде); кабатлаулы үткән заман хикәя фигыль − қайталанған өткен шақ - (а торган иде).

Жалпылау есімдіктерінің көпшілігі сын есім сөз табымен байланысты және олар сөйлем ішінде нәрсенің белгісін көрсетеді [2, 197]: Аның ана йөрәге улы турындагы һәрбер сүзне, улына булган һәрбер карашны ычкындырмыйча аулап тора иде (Ә.Еники)

Олыгайгач ул китапларның каталогын төзедем: барлыгы 258 китап сакланган иде (М.Мәһдиев) – Ұлғайған шағымда кітаптарымның каталогін түздім: барлығы 258 кітап сақталған еді.

Мысалы: Сөләйман карт белән Гөлчирә гөлләр яратканга, барлык бүлмәләр гөлләр белән тулган иде (Г.Әпсәләмов) – Сүлеймен қарт пен Гүлшара гүлдерді жақсы көргендіктен, барлық бөлмелер гүлдермен толған еді.

Ашарга утырса, ни гаќәп – бар тәмле моның алдында иде (М.Мәһдиев) Асарға /асқа/^INC отырса, не ғажап – бар тәтті мұның алдына еді.