Сол кезде алдағы уақытта жинақ шығарғым келетінін және сол жинаққа алғы сөз жазып беруін өтіндім.

Сатирик ретінде «Терек пен тінек», «Біле қойдым», «Бетің қисық болса», «Қисық айна», «Суылдақ», «Бүйімбай», «Тсс …тісіңнен шығарма», «Мұржа мұрын», «Кері тартқанды бері тарт» және тағы басқа да сатиралық туындылары әр жылдары жинақ болып жарық көрді.

Жапония Парламенті жоғарғы палатасының спикері Акико Санто жинақ тұсаукесеріне арнайы келіп: «Абай философиясы адамзатты қай кезеңде болмасын қиындықтар мен кедергілерден алып шығатын даналық пен батылдыққа үйретеді», – деген пікір айтты.

Жинақ Токиодағы Каденша баспасынан шықты.

Содан бастап оның азаматтық лирика, сатира жанрында жазған өлеңдері жеке-жеке жинақ болып басыла бастады.

Ол көне қыпшақ тілін VIII ғасырда өмір сүрген араб білімпазы Әл-Халилдің «Китаб әл-а`йн», 1245 жылы Египетте жазылған «Түркі-араб сөздігі», XIV ғасырда Сирияда жазылған Джал ад-Дин Мухаммед Абдаллах ат-Туркидің «Түрік және қыпшақ тілінің туыстығы туралы жинақ», «Египет және Сирия қыпшақтарының ауызекі сөйлеу тілі материалдары» деп аталатын «Китаб Мұқаддима», (Түсіндірме кітаб) Молла ибн-Мұхаммед Салихтың «Түркі тілі туралы алтын алқа», (1619 жыл) Абу Хайианның «Китаб ал-афал», (Етістіктер туралы кітаб) және Зах ал-мулк фи нахиф ат-түрік «Түркі тілінің байлығы» секілді Мамлүк қыпшақтарының жазба ескерткіштері арқылы зерттеді.

Ол «Диван лұғат ат-түрк» пен «Кодекс куманикустан» өзге 1312 жылы жазылған Әбу-хайианның орта түркілік «Китаб әл-Идрак ли-Лиссан әл-Атрак» (Түркі тілдерінің інжу-маржандары кітабы) 1245 жылы Египетте құрастырылған, қолжазбасы қазіргі күнде Лейдн қаласында сақтаулы тұрған «Түрік-араб сөздігі», «Ат-Тухфат-уз-Закиа фил-Лұғати-т-Түрки» және Жамал ад-Дин ат-Туркидің «Китаб бұлғат ал-муштақ ат-түрк ва-л-кипчақ» (Түрік және қыпшақ тілінің туыстығы туралы жинақ) секілді орта түркі жазба ескерткіштері арқылы көне қыпшақ тілі мен қазіргі қазақ тілінің генетикалық байланысын зерттеді.

Абай шығармаларының толығырақ басылуы 1945 жылғы жинақ десек, мұның да шалағайлығы аз емес.

Сондай толық жинақ академиялық басылым аталса да, ақынның өмірбаянысыз жіберілді.

Біріншісі – «БАРЛЫБЕК туралы бірер сөз...», бұл – 1866-1914 жылдар аралығында дәурен шеккен Алаш қозғалысының аса көрнекті өкілі, қазақтың аяулы ұлы, саяси қайраткер, Петербор Императорлық университетінің Шығыстану факультетін күміс алқамен тамамдаған түлегі, өңге мамандық иесі бола тұра, жұрт басына қауіп-қатердің қап-қара бұлты үйірілгенде саясатқа бел шеше араласқан арлы азамат Барлыбек Сырттанұлының өмірі мен қызметі туралы бөгенайы бөлек тарихи толғам, ал екіншісі – «Сөз-сәуле» – портреттік эсселер мен толғаныстар топтастырылған әдеби жинақ.

Мұндай жинақ, мұндай кітап мектеп кітапханасында болса ғой, оны өмір атты таңғажайып өлкенің табалдырығын енді аттаған, бойжетуге, ержетуге асыққан қыздарымыз бен бозбалаларымыз оқыса ғой деген тілек тіл ұшында тұрады.

Біздің қолымыздағы әлеуметтік ауқымы кең салауатты шығармалар топтастырылған жинақ осы сөзіміздің қапысыз дәлелі.

Осы жинақ қамтыған қырық сегіз ақынның өлеңдерін түгелдей Малайя Университетінің профессоры өзі аударған екен.