Сонда дублет кітаптарды бөліп жатқанын көріп қалып, шығыста педагогикалық оқу орны ашылып жатқанын айтады.

Тілімізде «бүкіл әлемді (ғаламды) жаратушы ұлы күш, құдірет иесі» деген мағынада қолданылатын оншақты дублет сөздер бар екен.

Синонимдік анықтама дегеніміз – мейлі ол синоним сөздер болсын, мейлі ол дублет сөздер болсын, әрқайсысы сөздікке атау сөз (реестр) ретінде жеке-жеке алынады да, тұсына оның басқа сыңарларының барлығы қатар-қатар тізіліп беріледі.

Сондай-ақ «ақылынан адасқан, есі ауысқан, жынды» деген мағынадағы аумесер/әумесер, әңгүдік, әулекі, делқұлы, есалаң, есер, есерсоқ, есуас, есірме (бұл сөз сөздікке алынбаған), есірік, жарымес, жынды, жындыбас, жындысүрей, қояншық, нақұрыс деген 16 сөз бен ақылынан адасқан, ақылы кем деген 2 тұрақты тіркестен құралған 18 дублет сөздер де 15 томдықта жоғарғылардай алыныпты.

Түйін сөздер: ағылшын тілі, ағылшын құқығы, терминология, аударма тәсілдері, трансференция, калька, қазақша балама, дублет сөздер.

Ағылшын тіліндегі заң мәтіндерінде дублет сөздер де аз емес, мысалы: terms and conditions, null and void т.б.

Осындай мағыналас сөздердің қатар тұрып, дублет ретінде қолданылуы – құқық тіліне тән стильдік ерекшелік.

Мұрсат пен пұрсат сөздері осындай дублет қатарына жататын тәрізді: «торговые преференции» – саудадағы пұрсаттылықтар («преференция – лат.

Жалпы осындай терминденуші лексикалық көз ретіндегі дублет қатарларға тіл білімінде толық лингвистикалық сипаттама берілді деп айта алмаймыз.

Тілдік материалдарға қарасақ, мұндай дублет (біз «дублет» деп шартты түрде алып отырмыз) нұсқалар табиғаты жағынан екіге бөлінеді: 1) байырғы сөздік құрамда бұрыннан келе жатқан табиғи сөздер (шығыс, шығын, шығым т.б.); 2) терминжасамдағы шарттылық қағидатына негізделе отырып өзгертілген жасанды сөздер (имарат, үймерет, өндірім, жеткізілім т.б.).

Тілдік материалдарға қарасақ, мұндай дублет (біз «дублет» деп шартты түрде алып отырмыз) нұсқалар табиғаты жағынан екіге бөлінеді: 1) байырғы сөздік құрамда бұрыннан келе жатқан табиғи сөздер (шығыс, шығын, шығым т.б.); 2) терминжасамдағы шарттылық қағидатына негізделе отырып өзгертілген жасанды сөздер (имарат, үймерет, өндірім, жеткізілім т.б.).

Өйткені олар тіл дамуының барысында калька терминге де ауысып кетуі мүмкін, ондай дублет терминдер тілімізде жарыспаы түрде қолданылып та жүргені белгілі.

Ал дублет терминдер кездеседі» деп санайтындар да бар.

Лингвист ғалымдардың еңбектерінде біз әңгімемізге арқау етіп отырған құбылысты сөз еткенде лексикалық варианттар, дублет, синоним, жарыспа нұсқалар, жарыспалылық, варианттар тер миндері бірінің орнына бірі қолданылып, көп жағдайда терминдік бірізділік сақтала бермейтінін кездестіріп жатамыз.

Соның бірі мынадай пікір-ұсыныс: «Әдеби тілдің қалыптасқан синонимдік қатарлары тұрғанда, ескірген сөздермен әуестенушілер көбейді, диалектизм, профессионализм, дублет сөздерді қалай болса солай қолдану баяғысындай.

Мысалы, дублеттердің бір түрі фонетикалық дублет болып, о баста бір мағынаны білдірген хүкімет – үкімет - ӛкімет үштағанынан үкімет қалды да, қолданыла келе ол сөз ӛкіметтен басқа мағынаны білдіруге көшті, ал хүкімет - үкімет сөзінің үкімет варианты әдебиленді.

Лексикалық бірліктердің фонетикалық өзгерістермен айтылуы дублет сөздер мен

компонеттерінің кейде дублет сөздермен айтылуы фонетикалық вариантты көрсетеді.

Кейбір зерттеушілер «мөлшер», «өлшем», «шама» ұғымдары ұқсас ұғымдар, бірінің орнына екіншісі қолданыла беретін дублет сөздер деп санайды.