«Договор» да «шарт» деп аударылады және солай қалыптасқан, егер ұлттық ұғымға салсақ, бұл «уағда».

«Договор» жоқ жерде ғана жеке келіп қалса, «условиені» «шарт» деп нықтап жаза аламыз.

«Шарттарын» деген соң-ақ оқыған адамның ойында «договор» тұрады, ал «...жағдайлары мен шарыттарын белгілеу туралы» деп жазсақ, нақты мазмұнға жақындай түсеміз.

Бұлар Варшава, договор деген жасаған.

Алайда массовый сөзіне балама ретінде алынған көпшілік, жаппай сөздері орыс тіліндегі басқа сөздердің баламасы ретінде де бекітілген: публичная библиотека – көпшілік кітапханасы (1981), публика – көпшілік, халайық (06.10.1999), общая или частичная мобилизация – жаппай немесе ішінара мобилизация (2013), Договор о всеобъемлющем запрещении ядерных испытаний (ДВЗЯИ) – Ядролық сынаққа жаппай тыйым салу туралы шарт (ЯСТТШ) (2013).

Мысалы, срок гарантийный – кепiлдiк мерзiм (27.12.2006); гарантийный срок – кепілдікті мерзім (07.12.2016); гарантийное письмо – кепіл хат (08.12.2016); гарантийное письмо – кепіл хат (экономика); письмо гарантийное – кепiлхат (08.12.2016), договор гарантийный – кепілді шарт (08.12.2016).

ҚОС-та: Пәтуа – а сговор, договор, согласие (словесный) [5, 681].

Мәселен, адаптация к рынку – рынокқа бейімделу, договор – келісім-шарт, доказательство аудиторское – аудиторлық дәлдеме, заработная плата – жұмысақы, пенсия минимальная – минималь зейнетақы, провал на рынке – рыноктағы сәтсіздік, проспект – проспект, анықтамалық даңғыл, кредитор – алашақ, кредитор, санкции экономические – экономикалық жазалау шаралары, рычаг экономический – экономикалық тұтқа, собственность интеллектуальная – интелектілік меншік, блокированный счет – жабылған шот және т.б.

Келісім-шарт дегеніміз – «контракт», договор – шарт.

«Пән сөздерінде» төмендегідей ісқағаз терминдері қамтылған: арыз (заявление), әкті (акт), баяндама (доклад), қаттама (ведомость), көшірме (выписка), жар лық (декларция), айрықша жүргізілетін істер (дела особого производства), іс жүргізушілік (делопроизводство), іс жүргізуші (делопроизводитель), өкілдік (доверенность), өкілдік беруші сенуші(доверитель), ыспаттама (документ), шартты уәде (договор), өсиет (завещание), өсиетші (завещатель), заң (закон), қаулы (постановление), кепіл (залог), кепіл әктісі (залоговый акт), қат (запись), мәжіліс (заседание), шағым, арыз (жалоба), кенеге (журнал), кіріс кенегесі (журнал входящий), шығыс кенегесі (журнал выходящий, исходящий), билік хат (исполнительный лист), жарнама (объявление), баян қат (объяснительная записка), тізім (опись), ресми (официальный), жазба жарлық (письменный приказ), шақыру қат (повестка), жарлық, әмір (приказ), пұратакол (протокол), мәжіліс қат (протокол заседания), қарар (резолюция), қаттау (регистрация), іспірәбкі (справка), білдіргіш (справочник), сақтық қат (страховой полис), пән сөзі, атау (термин), қалауқат (третейская запись), айрықша арыз (частная жалоба) және т.б.

1931 жылы Қызылордада «Қазағыстан» баспасынан жарық көрген «Атаулар сөздігінде» [3] көшірме (выписка), жүргізушілік (делопроизводство), іс жүргізуші (делопроизводитель), шарт, келісім уәде (договор), ыспаттама (документ), қаулы (постановление), көшірме (выписка), жарнама (объявление), баян қат (объяснительная записка), пұратакол (протокол), мәжіліс қат (протокол заседания), қарар (резолюция), қаттау (регистрация) сияқты ісқағаз терминдері алдыңғы «Пән сөздерінен» еш айырмасыз берілді.

Договор – келісім-шарт емес, уағда

Договор – уағда.

Келесі солай деуге болса жатысы дұрыс емес аудармалардың бірі договор.

Бұл сөз көптеген кітаптарда осы уағда – договор күйінде кездеседі.

Сонда айырмасы да анық Соглашение – келісім, договор – уағда, условия договора – уағда шарттары.

Акт, в силуко¬торого в определенный момент имена были присвоены вещам, в силу которого был заключен договор между понятиями и акустическими образами, — такой акт, хотя и вообразимый, никогда констатирован не был.

договор 10