Іздеу нәтижесі

Корпус көлемі: 5 305 құжат, 5 141 391 сөз

«деп»

деп

д - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, тоғысыңқы е - дауысты, жіңішке, ашық, езулік, тіл ортасы п - дауыссыз, қатаң, ерін-ерінді, тоғысыңқы

4000 құжат табылды

  1. Молдияр Ергебеков. Тобырлық сана

    Бүгінгі тақырыпты біз "Тобырлық сана" деп атадық.

    Соңғы кезде тобыр деп қарапайым қоғамды кінәлау, барлық нәрсені бір тобырға жыға салу, осындай музыкамыз бар, өйткені тобыр бар деген сияқты көзқарастар айту, поэзиямыз неге дамымайды, өйткені тобыр қоғамбыз деген сияқты сондай бір кінәлаушылық үнемі естіп жатамыз.

  2. Қайым-Мұнар ТАБЕЕВ. Дерегі көп, керегі жоқ Желтоқсан

    Сонда, үш күннің ішінде 60 мыңдай адам келіп-кетті деп шамалауға болады.

    Жараланғандардың мөлшері 1233 адам деп көрсетілген.

    Мұны мәйiтхана мен Iшкi iстер министрлiгi тарапынан жiберiлген кәсiби қателiк деп жылы жауып қоя салуға болмас.

    Я медик!» деп айқай салып, жүгіріп бардым.

    Вы все, идите отсюда!» деп бізді қуып жіберді.

    Соншама адам көз жұмған болса, онда ата-аналары басына зиярат етіп тұрмай ма?» деп қысқа қайырыпты («Аңыз адам» журналы, №12. 2010 ж.).

    Мысалы, студент Ербол Сыпатаевтың сүйегін ауылға апарғанда, туған әкесі «Менің балам емес, түйеші Мұқажанның баласы» деп, басын ала қашқанын көп адам біле бермейді. 1989 жылы Мұхтар Шахановтың тапсырмасымен комиссияның үш сарапшысы ауылына әдейі іздеп барғанымызда, бізбен жолығудан да қашып, тығылып қалған болатын. 1990 жылдың желтоқсан айында «»Қазақ әдебиеті» газетінің» редакциясына жетпісті алқымдаған мығым денелі ақсақал келді.

    «Ассалаумағалейкүм, жоғарылатыңыз», деп орындық ұсындым.

    Кезекші милиционер ондай адам жоқ деп қысқа жауап берді.

    «Ищу сестру» деп, торды нұсқадым.

    Билетте Бақыт Махамбетова деп жазылыпты.

    Мына бір ресми құжат сол кездегі негізсіз үкім шығарған прокурорлар мен соттарды жауапқа тартуға жетіп жатыр деп ойлаймын.

    Сондай бір орталықтың басшысы И.Лобоченко былай деп жасырмай көрсетіпті: «Я попытался объяснить, что у меня нет мест, все камеры заполнены бродягами.

    Артынан өз қылмысын ақтау үшін «Инкассторға шабуыл жасамақ болды» деп жалған ақпарат таратқан.

    Политехникалық институттың 1-курс студенті Д.Ненашев өзін «белгісіз біреулер атып кетті» деп дабылдатқан.

    «Я считаю, что надо разобраться возможно в первую очередь с работниками прокуратуры, у которых явно националистические взгляды» деп үстелді тоқпақтап, қылмыстық істерді тергеуді үш күннің ішінде бітіріп, сотқа жіберуді талап еткен.

    Бұл баяғы «Желтоқсанға қатысты барлық құжаттар өртеніп кетті» деп, парламент комиссиясының өзін алдаған генерал болатын.

    Тағдырдың жазуымен қазақтың жерінде өмір сүріп жатқан басқа этнос өкілдері үшін де бұл бұлжымас қағидатқа айналуға тиіс деп білеміз.

    Күні кеше, 14 желтоқсанда «Жас қанат», «Маяк» шағын аудандарының аумағында «Желтоқсан» паркінің ашылуы соның бастамасы деп білеміз.

  3. Қуат Қайранбаев. Құштарлық

    Осы орайда, әріптесіміз, қазақ теле-радио журналистикасының қара нары, бүгіндері 80-нің сеңгіріне көтеріліп отырған Құсыман Игісін ағамыз мамандығын да, өзі ұнататын кәсіпті де жаңылмай тапқан деп айтуға болады.

    «Адамды шығармашылыққа жетелейтін тағдыр» деп жатады білетіндер.

    Сондықтан мектепті бітіргеннен кейін бір шамадан суреттерімді салып алып, «Алматы қайдасың?» деп тартып тұрмаймын ба.

    Иә, аз ғана уақыт бірге қызмет жасап үлгерсе де, өзі өнеге тұтатын ұстазының жолын жалғастырған Құсыман аға «Мың да бір рахмет!» хабарын «Атамекен» деп өзгертіп, ұзақ уақыт бойы жүргізгені жұртшылық жадында. Әсіресе, Алматының іргесіндегі Калинин ұжымшарынан, «Дегерес» кеңшарынан 1943 жылы Сталинградты қалпына келтіруге аттанған 7 сыныпты жаңа бітірген 88 қыз туралы, Дінмұхамед Қонаев дүниеге келген Бақанас ауданы, Жезқазған кеншілері жайлы түсірілген хабарлар «Атамекеннің» айтулы дүниелері еді.

    Ал жиырма жасында өмірден өткен ақын қыз Шолпан Иманбаева, күш атасы Қажымұқан Мұңайтпасов, Рейхстагқа ту тіккен Рақымжан Қошқарбаев, екі мәрте Кеңестер Одағының батыры Талғат Бигелдиновтың кіндік қаны тамған Астана маңындағы Майбалық деп аталатын жер турасындағы деректі фильм де көрерменнің көзайымына айналғаны анық.

    Бұл менің теледидарда өткізген 20 жыл ішіндегі жан дүниемді жадырататын, тың ізденістер мен табыстарға толы дүнием болды!» дейді Құсекең өз естеліктерінде. Көшеде кетіп бара жатқанда, немесе қоғамдық көлік ішінде бейтаныс адамдар келіп: «Сіз Құсымансыз ба?» деп тани бастағанда көгілдір экранның құдіретіне, өзің жасаған жұмыстың маңыздылығына сене түсесің.

    Себебі дәл осы кезеңдері аға буын өкілдерінің жадынан бүгіндері де өше қоймаған «Алтыбақан», «Атамекен», «Сұхбат», «Қымызхана», «Арай», «Көкпар», «Халық қазынасы», «Тамаша», «Парыз бен қарыз», «Айтыс» бағдарламалары ұлттық құндылықтарға шөліркеген жұртшылыққа таудан аққан тұмадай таңдайларына тиген болатын. 1976 жылы республикалық теледидардың «Құрдастар» деп аталатын жастар редакциясына бас редактордың орынбасары болып келіп, келесі жылдан бастап жеті жыл бойы бас редактор қызметін атқарған Құсыман Игісін мұнда да көптеген ігі істердің басында тұрғанын білеміз.

    Шәкірт дегеннен келіп шығады. Құсекеңнін өзінен тікелей тәлім алған көптеген шәкірттерін айтпағанда, Тарбағатайдағы шағын ғана Жетіарал ауылынан елге аттары мәлім 11 журналист шыққанын жер мен елдің киесі деп қана түсіндіруге болатын шығар.

  4. Ғалымқайыр МҰТАНОВ. Әл-Фараби Біріккен Ұлттар Ұйымын басқарар еді

    Ойшыл еңбектерінен адамзат қандай тағылым алуы керек деп ойлайсыз? Адамзатқа ортақ ұлы тұлға әл-Фарабидің мерейтойы жылы әлем оның болмысын бүгінгі күннің танымы биігінен тағы бір таныды.

    Ол санамызға сілкініс, дамуымызға серпіліс беруге тиіс деп ойлаймын. Әл-Фарабидей ұлы тұлға, ғұлама дүниеге келген елде ғылым мен білімнің деңгейі қандай және болашақта қандай болмақ деген заңды сұрақ туады.

    «Қоғам 5.0» стратегиясы суперинтеллектуалды қоғам орнатуды, цифрлы технологияны пайдалана отырып, экономиканы трансформациялауды, цифрлы технологияның даму қарқынына үйлесімді рухани жетілген ізгілікті қоғам қалыптастыруды көздейді. Қазіргі таңда Қазақстанды жоғары технологиялар мен биік адами құндылықтар үйлесім тапқан озық, қуатты елге айналдыру ұлы ойшылдың жерлестері үшін ең өзекті мақсат деп санаймыз. Ғұламаның: «Тәрбиесiз берiлген бiлiм адамзаттың қас жауы» деген нақыл сөзі бүгінгі таңда ерекше мәнге ие болып отыр. Қазіргі кезеңде біз ғылым мен технологияның бұрын-соңды болмаған даму биігіне көтерілуі мен рухани-адамгершілік болмыс арасындағы қарама-қайшылықтарға куә болып отырмыз.

    Осыған орай, ойымыздағы нысанды Германия дамытып келе жатқан Гете, Қытай әлемге кеңінен жайған Конфуций, Испания жетілдірген Сервантес және Ресейдің Россотрудничество институттарының деңгейіне көтеру мемлекеттік маңызы бар жоба деп есептейміз. Әр ұлт әлемде өркениет дамуына қосқан өзінің үлесімен бағаланады.

  5. Досмұхамбет КІШІБЕКОВ . Қазақтың бүкіл тұрмыс-тіршілігі – философия

    Біз Сізді «Қазақтың қазыналы да қайратты, абыройлы да айбатты қариясы» деп бейнелеуге бейімбіз.

    Сондықтан болар, ғасырға жуық осы ғұмырыңыздағы өзіңіз асқан асулар мен бел-белестерден түйгеніңіз де, түсінгеніңіз де жетерлік қой деп, ең алдымен адам өмірінің мәні не, сәні не екендігі туралы білгіміз келіп отыр.

    Шешеме: «Енді не істейміз?» деп едім, ол кісі иығын көтеріп: «Ауладағы кішкене жерден басқа ештеңеміз жоқ қой», деді.

    Бірінен кейін бірі өз кезегімен пісетін қауын түрлері әңгелек, басыпалды, торлама деп аталады.

    СЫҒАН ӘЙЕЛДІҢ КӨРІПКЕЛДІГІНЕ ӘЛІ ТАҢ ҚАЛАМЫН. Елден жыраққа қашан кеттіңіз? –1941 жылы комсомол қатарына өтіп, «Алға, комсомол!» деп жүрген кезімізде, соғыс өрті лапылдап тұрған шақ еді.

    Бірде әлдебір сыған әйелге жолығып қалғанымыз бар. Әлгі әйел: «Алақандарыңды ашыңдар, бал ашып беремін», деп тұрып алды.

    Мен: «Ауылда жалғыз інім ғана бар еді», деп едім, «Жоқ, академияға жібереміз», деп, айтқанынан қайтпады.

    Сізді «Философия патриархы» деп те атайды.

    Менің өз басым философияны «ғылымдардың атасы» деп білемін.

    Ал Сізді философия несімен қызықтырды? Өзіңіздің жеткен жетістіктеріңізге дән риза бола аласыз ба? Қазіргі Қазақстандағы философия ғылымының қал‑жағдайы қалай? Менің ойымша, біздің қазақ деп аталатын ұлтымыз бүкіл түркі тілдес халықтар ғана емес, бүкіл әлем елдерінің ішіндегі ең озық ойшыл халық.

    Сонда ел-жұрты тырс етпей тыңдап отырады деп таң қалады.

    Онда бостандық бар ма?» деп сұрады.

    Аттың ер тұрманы, қару‑жарағымыз бәрі ұқсас», деп отырды.

  6. Ауыт МҰҚИБЕК. Қазақты іздеген ақын

    Қазақтың аса көрнекті ақыны Тұманбай Молдағалиев туралы сөз айтылса, көпшілік жұрт, әсіресе, қаламгер қауым оны «Махабаттың жыршысы» деп бағалалайды. Әрине, дау туғызбас тұжырым бұл.

    Поэманың соңында: «Стокголым Алматы, 15 қазан 31 қазан, 1985 жыл», деп жазулы тұр.

    «Қытайдың қазағы» деп айтады жұрт, Сыртымнан саусағымен нұқып тұрып…» деп басталған жерінен-ақ Алтай Оспанның кім екенін бірден аңғарасың.

    Шошынған ұясынан қарлығашпын, Жеймін деп келе жатқан жылан көріп» деген бір-ақ шумақпен жеткізеді.

    Туған жер биік Алтай асыл ана, Табам ба ондай жерді жер бетінен» деп, зарлайды Тұмағаның туған жерін сағынған Оспан бауыры.

    Байсалды қалпында екен бай мекенім, Алыста жүріп оны қайғы етемін. Өзіммен тұңғышымды ала бардым, Білсін деп қазағының қайда екенін.

    Шіркін-ай, елге барып өлсем деймін, Тым құрса шеткі үйіне тірі жетіп», деп, зарлағанда сай-сүйегің сырқырап кетеді.

    Мен өлсем, балаларым барар елге, Қумаңдар, жат көрмеңдер байқұстарды», деп, келер күннен аппақ үміт күтеді, ұрпағын аманат етеді Алтай Оспан.

    Кеңестік жүйе оларды «Сатқын!» деп атап, қазаққа қарсы қойып келді.

    Алдымда ажал деген үкім тұрды, Айналып сол үкімнен өте алмадым», деп, боздайды байқұстар.

    Батырдың анасы деп сені халық Қолпаштап жүрген шығар, мүмкін о да», дегізіп, көңілін жұбатады қайран Тұмаға!

    Сендерді күтіп туған жер жатыр, білдің бе, батыр, Келе беруге болады Қазақстанға бұл күнде батыл», деп, оларды туған елге Қазақстанға шақырады.

    «Бақ іздеп әуре болмаңдар сендер, бақ деген баба мекені екенін, Білмегендерге, «білмейсіңдер» деп, қаттырақ айтып төте кетемін… Тілімді сақтап, дінімді сақтап, ділімді сақтап жүрген қазақты, Бауырым демей, қауымым демей, қалайша бөліп, бөтен етемін», деп, ойлайды Тұмағаның үлкен жүрегі мен кең пейілі.

    Елге шақырумен, жұбатумен шектелмей, «Қазақстанға қайтпайсыңдар ма, айтпайсыңдар ма көргендеріңді, Қуантпайсың ба, ұнатпайсың ба өзің келер деп құшағын жайып келген еліңді.

    Сендер келсеңдер, ұлан асыр той болар бағымыз асып, дәриямыз тасып, Сол тойда шабар жаратып жүрмін қысы-жазы баптап көк дөненімді!!!» деп, өзінің кең құшағын ашады, сағыныш пен мейірімге толы ыстық жүрегін жұлып бере жаздайды… Шеттегі қазақ десе, біздің көп қаламгерлеріміз оларды шетелдегі атбайлары, аунап-қунап, ішіп-жеп қайтатын кең төрі санайды.

  7. Ұмтыл Зарыққан. ҮРЕЙ ТОЛЫ ҮЙДІҢ ҚҰПИЯСЫ

    Бұл ұлт мәдениетінің даму жолындағы табиғи эволюция болғанымен, ұлы дәстүрлік ұғымдар мен танымдарды тым қарабайырландырып алған біздің қоғам үшін әжептауір жетістік деп санар едік.

    Ақынның өзі «Бұл үй ғасырлар бойы жел өтінде тұрды, ғасырлар бойы есік алдынан керуен көшті, сол көшкен керуенмен бірге бұл үйде аңызға толды...»,- деп еске алады. Ғасырлар бойы соққан жел бұл үйді әбден тоздырды, үй туралы аңызды да соққан жел өзімен бірге ұшырып әкетеді де, бұл үй баяғы үрей құшағында қала береді.

    Бірде Стендальдың «Қызыл мен қарасын» оқып отырғанымда, шығарма ішіндегі бір дәруіштің айтқаны бар «Сөз адамға ойын жасыру үшін беріледі» деп.

    Осындағы Сөзді өнердің сөзі, өнердің тілі деп қабылдар едім.

    Олар бұрын асқақ таулардың да арқасын қажаған, Қажаған да жара салған, Жараға біздер жол деп ат қойдық. (Жол деп атадық).

  8. Абылай ЕСІМБАЙ. Жарым

    Ішінен: «әлі ұрысып жатқан шығар» деп ойлады. Қалқып жүрген бұлттарға қарап ойға батты. * * * Ес білгелі бері ата-анасының ұрысына куә болып келеді.

    Бұрын Жарым әйелі мен күйеуі күн сайын жанжалдасуы керек деп ойлайтын. Қалыпты құбылыс санайтын.

    Сүмелек… Кет, кет деймін… Сынық, Жарым, құтқарыңдар, деп айқай салды.

    Онсыз да көжек секілді қорқып отырған Жарымның ащы айқайды естігенде жаны қалмады. Жап аузыңды, болды, деп әкелері гүр етті. Ойбай, көмектесіңдер, мынау мені өлтірмекші.

    Енді болса атылғалы тұр еді: Сен осында күт. Қазір келемін, деп көзіне жас толып кеткен Сынық қонақ бөлмеге қарай жүгіре жөнелді.

    Табалаңқы үн. Баланың көзінше не деп тұрғаныңды білесің бе, ақымақ?

    Ары қарай шарт-шұрт, тарс-тұрс… Шыр-пыр болып бірдеңе деп жатқан Сынық… Жарым құлағы тұна бастағанын сезді.

    Інісінің оянғанын күткендей есікті жаймен ашып ағасы кірді. Үстінде кірлеп кеткен мектеп формасы. Тұрдың ба? деп інісінің басынан сипады. Қазір мен мектепке кетемін, Жарым. Қарның ашса нанға май жағып же.

    Түсіндің бе? деп сөмкесіне екі елі шаң басқан сөредегі жыртық-жамау кітаптарды сала бастады. Мамам қайда? деді Жарым.

    Түнде анасы «мені әкелерің өлтірмекші» деп айқайлап жатыр еді.

    «Қарның ашса нанға май жағып же» деп еді Сынық.

    «Осында шығар» деп ең түпкі бөлменің есігін ашты.

    Жарым дауысы дірілдей: Сізге не болған, мама? деп әзер сұрады. Ештеңе.

    Бірақ, ата-анасы бір-бірін жеп қоя ма деп қорқады.

    Сонда да ашуы қайтпаған Ожар: Тұр, деп гүр етті.

    Шамасы, Мираны өлтіріп алдым деп емес, темір торға қамалатын болдым деп жаны қалмаған болуы керек.

    Күйеуінен дәл мұндай соққыны күтпеген Мира: Айуан! Қатыннан басқа ешкімге әлі келмейтін сорлы, деп жатын бөлмесіне сүйрелеңдеп жылжыды.

    Шамасы, Мира күйеуі кешірім сұрайды, «кетпеші» деп аяғыма жығылады деп ойлаған болуы керек, «енді не істеймін?» деп бөгеліңкіреп қалды.

    «Өле қал» деп күбірлей берді. Мама, неге сіздер ұрса бересіздер?

    Ал, әкелері үйге кіріп келгенде, анасы қуанғанын білдірмей, түсін лезде суытты: Сол салдақыңмен бірге болып келдің бе? Қой болды, деп Ожар «әңгіме бітті» дегендей әйеліне қолын бір сілтеп ауқат ішетін тамға өтіп кетті.

    «Қайдамын?» деп ойлады.

    «Бұлар кімдер?» деп басын әнтек көтеріп еді, өзінің ата-анасы екен.

    Анасы: Жарым, бірдеңе деші, деп шыр-пыр болды.

  9. Нұрғали Ораз. Шыбын жан көкке ұшқанда

    Назгүл оның ертең тағы да алыстап кете баратынын ойлады әрі одан біржола айырылып қалатындай қорқыныш биледі көңілін. Жарайды, деді сонсоң ақырын үн қатып. Тек бірер минутқа ғана… Екеуі ішке кірген соң, Сәруар тоңазытқыштан ауылдың дәмін алып, үстелге қоя бастады. Әлдекімнің ұқыпты қолы мұқият орап салған бір таба нан, құрт, ірімшік, жент секілді тағамдар Назгүлдің елге деген сағынышын оятып, екі арадағы әлгі бір үнсіздіктен кейін тобарсып қалған көңілін қайта жылытып, жан дүниесін жұп-жұмсақ жібек самал желпіп өткендей болды. –Түу, қандай мырза жігітсіз, деп күлді.

    Жігіт ойланып қалды. Не айтсам екен… Негізі мен сол әңгімелерді қалай жазудың қыр-сырын үйрену үшін ертең сапарға шығайын деп тұрғаным жоқ па. Айтпақшы, билетке тапсырыс бердіңіз бе? Иә.

    «Қандай епті жігіт» деп ойлады Назгүл оған қызыға қарап. Қызуын бойына жасырған жұмсақ коньяк екінші рюмкадан соң-ақ Назгүлдің қанын қыздыра бастады. Неге Мәскеуге?.. деді ол Сәруардың жүзіне тесіле қарап. Қараңызшы, мынау Алматы қандай сұлу қала! Иә, расында да, ғажап.

    Олар сөйтіп, ұшып-ұшып келді де, аққудың мамығындай жұп-жұмсақ ақша бұлттың үстіне қона кетті… *** Қара күздің жаңбырлы салқын күндерінде зымыран уақыт жүрісінен жаңылып қалғандай. Қысқы каникулда Алматыға келемін деп уәде берген Сәруарды оның осы бір мимырт, көңілсіз қадамы кешіктіріп жатқан секілді.

    Күтіп аламын деп әуре болма.

    Сені де, елді де сағындым. Ендеше, күт мені!.. *** Назгүл ұшақта отырып: «Қайран қазақ атам: «Тойдың болғанынан боладысы қызық» деп қалай дәл тауып айтқан!» деп таңғалды. Қара жердің үстінде айтылған осы бір қарапайым сөздің мағынасын түсіну үшін оған мынау жеті қат аспанға көтерілу қажет болған сияқты.

    Оған Сәруарды ауылдасым, бауырым деп таныстырды. Қазақ ұлтында туыс та, ағайын да көп болатынын жақсы білетін Лиза сұңғақ бойлы, шымыр денелі әдемі жігіттің Әдебиет институтында оқитынын білгенде ерекше қызығушылық танытты.

    Сонсоң Лиза: «Өткінші болғанымен, рухани дүниемізге нәр беретіні рас», деп, дипломатиялық тәсілге көшкенде Сәруар өткінші жаңбырдан соң тек саңырауқұлақтар ғана қаптап шығатынын айтты. Ол да болса пайдалы, деп күлді Назгүлдің құрбысы. Өз басым саңырауқұлақты сүйсініп жеймін.

    Лиза тағы да оп-оңай құбылып: Меніңше, ол сенің бауырың емес, жүрегің секілді, деп күлді сылқылдап. Сөз жоқ, та-ма-ша жігіт!..

    Аха-ха-ха-ха! …«Қызық, деп ойлады Назгүл иллюминатордан сыртқа үңілген күйі мұңға батып. Бар шындығын сыпыра сияқты жайып салып, жеке мүддесін емін-еркін илей беретін осындай жандар да бар…» Бір жақсысы, мынандай зау биікте ұшып келе жатқаныңда жер бетіндегі қиын сұрақтардың барлығы да төменде қалып, өзіңді құс сияқты жеңіл сезінесің.

  10. Мәмбет ҚОЙГЕЛДИЕВ. Ұлы дала және атакәсіп - егіз ұғым

    Оның еңбегі ешқандай да заңдық актімен қорғалмаған деп айтуға болады.

    Жерін қыстау, жайлау, күздеу және көктеу деп бөліп, қай малды қандай жерге, қай уақытта жаю керек екенін білген қазақ жердің шөп қорын кәсіби биолог-ботаник дәрежесінде меңгерген.

    Ол Абай мен оның ізін ала, «Оян, қазақ!» деп атой салып, өмірге келген буын арасындағы өзара рухани, шығармашылық сабақтастық еді.

Нәтиже жылдамдығы: 1.23 сек.