Іздеу нәтижесі

Корпус көлемі: 5 305 құжат, 5 141 391 сөз

«деді»

де-ді

д - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, тоғысыңқы е - дауысты, жіңішке, ашық, езулік, тіл ортасы д - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, тоғысыңқы і - дауысты, жіңішке, қысаң, езулік, тіл ортасы

1764 құжат табылды

  1. Досмұхамбет КІШІБЕКОВ . Қазақтың бүкіл тұрмыс-тіршілігі – философия

    Шешеме: «Енді не істейміз?» деп едім, ол кісі иығын көтеріп: «Ауладағы кішкене жерден басқа ештеңеміз жоқ қой», деді.

    Сыған әйел менің алақаныма қарап: «Соғысқа бармайсың, профессор боласың», деді.

    Ал Тұрсынбек Мәлібековке: «Офицер болып қаласың», деді. Қасымызда кейіннен атақты адам болған Шахмардан Есеновтың туған ағасы Шахизат Жорабеков тұрған еді, соған: «Сен де офицер боласың, бірақ аман қайтпайсың», деді.

    Бірде, 1945 жылдың мамыр айында, орысымыз бар, белорусымыз бар, бір топ жігіт ұшақтың қасында әңгімелесіп тұр едік, әлдебір брезент киген шені жоғарылау біреу келді де: «Қане, ұшақпен ұшып, кім өнерін көрсетеді?» деді.

    Сені әскери әуе академиясына жіберу керек», деді.

  2. Абылай ЕСІМБАЙ. Жарым

    Бәрі біткенін қалады, тыншыса екен деді.

    Түсіндің бе? деп сөмкесіне екі елі шаң басқан сөредегі жыртық-жамау кітаптарды сала бастады. Мамам қайда? деді Жарым.

    Ол ауырып жатыр, деді.

    Көз жасына ерік берген секілді. Мама, деді Жарым.

    Бетін қос қолымен жауып алған. Мама, деді Жарым тағы.

    Ет қызуымен не істегенін енді аңғарған болуы керек, Ожар сасқанынан: Мира, Мира, тұршы, деді.

    Тез, деді ашулы үнмен.

    Арада біраз уақыт өткен соң абажадай сөмке алып шықты. Кетемін, деді Ожарға.

    Ол болса ештеңе болмағандай: Кетсең кет, деді.

    Түні бойы сонымен бірге болады, деді.

    Ожар болса ләм-мим демеді. Үн-түнсіз газет оқып отыра берді. Әйел үшін елеусіз қалғаннан артық қандай қасірет бар? Ажырасамын, деді Мира бір кезде.

    Шыдамы шегіне жеткен секілді. Ажырассақ ажырасайық, деді Ожар.

    Енді қалпағын басына қондырғалы жатқанда кітап оқып отырған ағасы: Қайда? деді. Дәретханаға. Жарайды.

    Ал, әкесі баласының басын күректей алақанымен сипалай берді. Үнсіз егілетіндей ме, қалай? Ажыраспаңыздаршы, деді.

  3. Нұрғали Ораз. Шыбын жан көкке ұшқанда

    Олар қонақүйдің алдына келіп тоқтағанда, манадан бері қалың ойға шомып отырған Сәруар бір серпіліп: Ал, қане, ішке кіріп, ауылдан келген дәмнен ауыз тиіңіз, деді. Шын айтам… Сізге арнап әкелгем, бас тартпаңыз… Жо-жоқ, деді Назгүл қысылып. Кеш болып кетті.

    Назгүл оның ертең тағы да алыстап кете баратынын ойлады әрі одан біржола айырылып қалатындай қорқыныш биледі көңілін. Жарайды, деді сонсоң ақырын үн қатып. Тек бірер минутқа ғана… Екеуі ішке кірген соң, Сәруар тоңазытқыштан ауылдың дәмін алып, үстелге қоя бастады. Әлдекімнің ұқыпты қолы мұқият орап салған бір таба нан, құрт, ірімшік, жент секілді тағамдар Назгүлдің елге деген сағынышын оятып, екі арадағы әлгі бір үнсіздіктен кейін тобарсып қалған көңілін қайта жылытып, жан дүниесін жұп-жұмсақ жібек самал желпіп өткендей болды. –Түу, қандай мырза жігітсіз, деп күлді.

    «Нартәуекел, деді Назгүл іштей. Тіпті болмаса, машинаны осында қалдырып, таксимен-ақ кетермін…» Әңгіме айтыңыз, деді ол бірінші рюмкадан соң Сәруарға қарап.

    Тіпті, тіркеуден де өтіп қойдым. Оның бәріне қашан үлгеріп жүрсіз? Жаңа… деді Сәруар стол үстінде жатқан қалтателефонына қарап иек қағып. Сіз қол жуып жатқан кезде.

    «Қандай епті жігіт» деп ойлады Назгүл оған қызыға қарап. Қызуын бойына жасырған жұмсақ коньяк екінші рюмкадан соң-ақ Назгүлдің қанын қыздыра бастады. Неге Мәскеуге?.. деді ол Сәруардың жүзіне тесіле қарап. Қараңызшы, мынау Алматы қандай сұлу қала! Иә, расында да, ғажап.

    Мүмкін емес!.. –деп қарсыласты ішкі ойы. Мүмкін емес!..» Сәруарға тіксіне қарап: Рұқсат болса, мен қайтайын, деді асығып.

    Мен сізді… Жо-жоқ… Сәруар ентіге сөйледі. Мен сені… сүйем… Ім-м… деді Назгүл оның ып-ыстық деміне тұншығып. Тағы да… тағы да айтшы… Не дедің-ң?..

    Бірінші қабаттағы холлда Сәкеңе құндыз жағалы жылы пальтосын ұсынып жатып: Мен бірер күнге Лизаға барып келсем бе деймін, деді. Қай Лизаға?.. Мәскеудегі.

    Сондықтан аз-кем ойланып тұрып: Барсаң… барып қайт, деді еріксіз келіскендей салқындау шырай танытып. Олардан бір жаңа идея табылып қалар.

    «Ур-ра!» деді Назгүл іштей шаттанып.

    Болашақта біраз салмақты дүниелер жазуы мүмкін, деді. Бірақ табысқа жетуі екіталай…» Неге?

  4. Махмұд Етемадзаде . Жылан моншақ

    Бұлардан бір сырға жасатып алам ба?» деді.

  5. Серік САҒЫНТАЙ. Майқұдық оқиғасы

    Мен Қалыбай ініңіз ғой… Ондай адамды танымайды екем, деді ақын кеше не болғанын қапылыста есіне түсіре алмай. Өзі де ұмытып қалуға тырысқан, Ондай адамның есімін бірінші рет естуім… Қалай танымайсыз?!

    Сен керемет ақын екенсің ғой, бауырым-ай! деді ақын тебіреніп. Жоқ, аға!

    Ал ол мен емес! деді ақын… * * * Сол күзден кейін облыстық газет тілшісі Болатты ешкім көрмеген деседі… Майқұдық көшесінде әлдебір таксист-шәйір жолаушыларды тегін тасиды екен… Қызылкүрең кеңестік келбетпен қасқайған Мәдениет үйінде содан бері әлі де бірде бір ақынның кеші өткен емес… Күздің желі де сыз ауаны желпи алмай, көпқабатты үйлердің ығында солығын ба­сып, жапырақ сыпырып сыңсиды…

  6. Серік САҒЫНТАЙ. Майқұдық оқиғасы

    Йоханнесбург!» деді ішінен.

    Нұрбек те күтіп отыр екен. Қазір он минуттан кейін бастаймыз, деді ақша жүзі алабұртып. Сен өзің бастайсың ғой? Иә, мен салтанатты түрде хабарлаған соң, өмірбаяныңыз бен шығармашылығыңызды шолып өтем қысқаша.

    Бастайық, деді ақын, елді күттіріп қойғанымыз жарамас! Ну что, поехали, Нурик!

    Ни пуха, ни пера! деді директор.

    Тамашалаңыздар. Көрмені төмендегі фойеге қою керек еді ғой, деді Арыстан. Фойе сәл қараңғылау, ешкім байқамай қалады.

    Ол шыққан сахна жаһанның темірқазығына айналғандай, өзі де, өзге де өлеңнен басқаны ұмыт қылар еді. Уа, армысың, ғасырым!.. деді күркіреп.

    Мұндай думан күнде болмайды, деді ақын.

    Жүргізуші сценариіне бір, директорға екі қарағанмен болмады кимешекті кемпір етегіне сүріне үш аттап, ортаға өтті. Айналайын, ағайын! деді кимешекті кейуана, Айналайын, халқым!

    Ақын балам, өзің енді-енді бастап келе жатқан ақын екенсің, оның үстіне, есімің Сұңғат екен сұңқар құсша аспанға шырқа деп тілегім келеді. Қолыңды жай, аналық ақ батамды берейін, деді елжіреп.

    Жас ақындар көбейіп, толтырсын қазақтың сапын! Әумин! Әумин, айтқаныңыз келсін! деді ақын шын риза болып. Аминь! десті директор мен орын­басары.

    Ортаға тостақандай торт қойылған. Жоғары шығыңыздар, десті қонақ күтушілер. Әнші қыздар сұранып кетті. Мұндай кештен кейін жүз грамм ішпесе болмайды! деді Арыстан қарап тұрмай, Толтырып бір тартып жіберсе, өмір жадырап, көңіл жарқырап шыға келеді.

    Мына жерде жусан да, капуста да отыр. Капуста! деп күлді Қайыр терезеден айдалаға қарап. Өзімізден жусан иісі аңқып тұр ғой, деді Арыстан арсалаңдап.

    Нұрбек барар дүкен де жабылып қалыпты. Қайтайық, деді Орал, есен-аманы­мызда қарекет қылып, үйге жетіп алайық, аға. Мен қайтпаймын.

    Жарықшақтана шыққан дауыс жаңғырыққа құбылып, қаңырап тұрған Мәдениет үйі дәлізінің алакөлеңке қабырғаларына әнтек соғылып, қабаттарды аралап, қаңғырлап бара жатты. Халық емшісін шақырыңдар, деді ақын. Ол кісі қайтып кеткен шығар, деді Нұрбек жанарын төменге салып. Онда орысыңды өзің емде.

    Біз кеттік! деді ақын.

    Ақын әдетінен жаңылып, алға отырып алған. Үшеуі қысыла-қымтырыла алдағы екеудің желкесінен төне қарап жайғасып алды. Терезені булап жібергендеріңізге қарағанда, біреу сіздерді улап жіберген тәрізді ғой, деді таксист те қарап отырмай, жигулиінің маңдай шынысын сипалап. Үнінде күні бойы жүргінші таппай зеріккен жүргізушінің ішпысты назы бар. Ақынсүрей немесің ғой дейм, ә? Өлең менің не теңім?!

    Бірақ анау ақынның кешіне қатыса алмай өкініп отырмын, деді таксист Мәдениет үйі алдындағы жарнамаға иек сілтеп. Өй, ол ақын емес! деді ақын масат­танып.

    Апарғанда да сен бізді тегін апарасың, керек болса! деді ақын. Иә, ол ненің ақысы? деді таксист жігіт көзі ақиып. Арыстан, ей! деді ақын риза болып, Түс те көліктің артындағы мылтықты алып шық.

    Біз терроршылармыз! деді жүргізушіге ұмсына тақалып. Қайдағы мылтық?

    Ақынның кешіне қатыса алмай ашынып отырсам, қайдағы бір қаңғыбастар кеп, миымды ашытпақ. Кім қаңғыбас екен? деді Арыстан. Біз бе қаңғыбас?! Енді кім?! Қалталарыңда көк тиын ақша жоқ. Өздерің сылқия тойып алғансыңдар.

    Мен апарсам, сендерді полицияға ғана апарам! деді ашынған таксист.

    Арыстан мен ақын «келсең-келге» басып, озандап отыр. Ағатай-ау! деді Орал, Сіз айтып отырған, кешіне қатыса алмай қалған ақыныңыз осы кісі! Қараңызшы дұрыстап.

    Танисыз ғой. Құдай біледі, деді Қайыр да. Мен ол емеспін, деді ақын қызбаланып. Ол мен емес! Уай, не деп кеттіңдер?! Өзі қайда барасыңдар? Құрысын, апарып тастайын.

    Жүріңдерші, деді шарасыз таксист. Е, бауырым!

    Осылай жөнге келсеңші, деді ақын риза болған рәуішпен.

    Таксист темірін аяғының астына салдыр еткізіп тастай салып, көлігін гүр еткізсін. Кеттік! деді Арыстан мен ақын қосарласып.

    Ризамын азу тісіме! деді ақын. Ағайды Тоғандарға тастай кетейік.

    Ал біз одан әрі Оңтүстік-Шығысқа барамыз, деді Орал бет-жүзі қыртыстана жымиып. Мен сендермен бірге кетем! деді ақын бұрылып. Қайда?! Йоханнесбургқа! деді кенет көңілденген Қайыр. Дұрыс айтасың!

    Соларға кетейікші, деді ақын әбден масаттанып. Оу, көкелер!

    Мен ол жаққа бармаймын. Әрі кетсе, Оңтүстік-Шығысқа барам, деді таксист. Йоханнесбург сол Оңтүстіктің астанасы ғой нағыз, деді Қайыр. ЮАР-дың бас қаласы. Африкаға ма?! деді таксист кенет көлігін тежегішті тебе тоқтатып, Сендер ақынсыңдар ма шынымен, әлде, менің есім ауысқан ба?

    Оу, географияны білесіңдер ме? Жүре беріңіз, аға, деді Қайыр, орыс­ша ауыр сөйлемей, боғауызын айтпай, «Йоханнесбург» деп жұмсартып отырғаным ғой. Қайдан білейін?

    Мен жайлап аяңдай берейін, деді таксист аң-таң болып.

    Нағыз ақын таситын таксист екенсің. Өзіңді қызметке қабылдандым деп есептей бер, деді ақын. Жо-жоқ, ағатай!

    Мекенжайын айтыңыздар, деді таксист «Шығыс-5» шағын ауданына бұрылып жатып. Біз сені енді босатпаймыз, деп, Арыстан алдында отырған таксистің мойнына асыла кетті. Қойыңдар, ей!

    Арыстан, мылтықты алып кел, деді ақын көлік Қалыбай үйінің ауласына доғарылған бетте. Қайдағы мылтық?!

    Ойбай-ай, жігіттер, қойыңдар, деді таксист шарасыз жалынышты үнмен, Менде монтировка бар, деп, ақырын күбірледі сосын сол қолымен көлік еденін қармап. Ақындарды танымайтын кімсің сен сонша?! деді ақын ызбармен. Әлгіндегі ілтипаттың ізі де қалмаған жүзінде.

    Сол сәт таксистің қолына монтировка да іліне берген еді. Түсейік, кеттік, деп Орал шыр ете қалды. Кетсек, кеттік, деді Арыстан. Енді тоқтаңдар, деді сол кезде таксист, қаншама жерден соншама уақытымды алып, келдіңдер.

    Кәне, қайда жолақы?! деді таксист ақиып.

    «Моцарт пен Сальери… Пушкин мен Дантес…» деді күбірлеп.

    «Мен азаттықты ғана жырлаймын бүгін, деді ақын. Бәрің де азатсыңдар осы отырған!» «Рас-ау!» десті қошеметшіл топ.

    Мыналардың бәрін атып тастайық!» деп ақырды ақын. Уа, қойыңыз, аға, деді Қалыбай ештеңе түсінбей. Қойыңыз, көке, десті қонақтар. Қайдағы мылтық?! десті ақынды алғаш көрген келіншектер. Өлгілерің келмей ме? деді ақын ақырып.

    Шеткері отырған бір келіншек сыңсып жылап жіберді. Ең алдымен анау келіншекті атамыз! деді ақын. Атпаңыз, ағатай, деп шыр ете қалды келіншек, аяғым ауыр еді… Мұндай кештен кейін жаныңмен қоса тәнің де тазаруы керек! деді ақын.

    Келіншектің күйеуі бар екен. Не жаздық, ағатай?! деді ол да жыламсырап. Арыстан, мылтықты әкел дедім ғой. Қазір, қазір, деп, Арыстан «мылтыққа» кетпек болды. Барма, бауырым! деп сыңсыған келіншекке сыңар дауыс қосылды. Барам! деді Арыстан ақиып, Мылтығым-ай! деп қосып қойды өз жанынан.

    Оншақты адам отырған дастарқан әп-сәтте айғай-сүрен аттанға толып кетті. Қалыбай Қайырға қарайды. Йоханнесбург! деді Қайыр терезеден түнгі далаға үңіліп.

    Ақын мен Қайырдың көзі тотықұстың тұсында түйісті. Мен бүгін Азаттықты ғана жырлаймын! Ұлы Азаттықты! деді ақын ашынып. Ал сен соңымнан ерген жалғыз бауырым, азаттықты сүйесің бе?

    Азаттық деген ұлы ұғым! деді Қалыбай тебіреніп. Әлі де аң-таң еді ол. Онда неге азат құсты торға қамайсың?

    Не жазды саған тотықұс?! Ол балалар үшін ермек қой… деді үй иесі.

    Бармақтай құс жем дәметіп, шықылықтап қоя берді. Мен саған азаттық сыйлаймын, деді ақын тотықұсқа ұмсынып, Азаттық деген ұлы ұғым. Ұша ғой, бар!

  7. Асанәлі Әшімұлы. «Жазығымыз» – тірі жүргеніміз

    Дутовты өлтірген Шадияров емес, ұйғырлар деді.

    Шешеме: «Ит оқу болса да түс деп өзің айттың ғой, бір ит оқуға түсіп келдім», дедім, ол: «Оқи бер», деді.

  8. Талғат ТЕМЕНОВ. БАУКЕҢ…

    Ақша төлейді екен», деді.

    Шамасы, менің далаң-далаң етіп жүгіргенімді біреуі байқап қалса керек… Әй, бала, деді ол. Шулама… Кәне, тыныш… Мен тоқтай қалдым. Әлгі үш кісі күбірлесіп әлі тұр.

  9. Қалқаман АБДРАХМАНҰЛЫ. ҚАЗАҚТЫҢ ТҰҢҒЫШ АТА ЗАҢЫНЫҢ АВТОРЫ

    Оны Алаш қайраткерлері «Алаш шаһбазы» десе, енді бірі «Нағыз мұсылман» деді.

  10. Сәбит Досанов. Назарбаев: «Сенен асып қайда барам?» – деді

    Бірақ бір ескерту сахнаға пимамен шығуға болмайды, туфли кию керек», деді.

    Ол кісі сізді теледидардан жиі көретінін айтып: «Сәкен Сейфуллинге ұқсайтын жігіт қой, қабылдаймын» деді», деп жақсы хабар айтты.

    «Ал әңгімеміз жарасып кетсе ше?» «Жазушы кісісіз ғой, ол жағын өзіңіз көрерсіз», деді ол.

    Келгеніңе рақмет!» деді. Үндемей қалдым.

    Жазушыға керегі ой мен тіл, ол сізде толығымен бар екен», деді.

    Асығып отырсың ба?» деді.

    Мынау өзі бір «стандартный жұмыс», шаршайсың», деді.

    «Не болды, Сәке?» деді ол.

    «Кешірім сұрайтын ештеңесі жоқ, жақсы демалдым!» деді. Өзі мен сияқты әйелін жақсы көреді екен. Әйелі туралы біршама әңгімелер айтты.

    «Бүгін үйге барған соң Зухра Шариповнаға «осындай дос таптым» деп айтамын, сені үйге шақырамыз», деді.

    Менде нөмірі бірінші дос жоқ», деді.

    Енді қандай шаруа бар, соны айт», деді.

    Менің де қолымнан бірдеңе келеді, бір жақсылық жасайын», деді.

    Отызға жетпей мына сөзді айтып тұрсың. Ғамзатов, Айтматов сияқты данышпандар осы сөзді айта алмап еді ғой», деді.

    Аспаннан жерге түсу керек, бізге тіл-көз жақпайды», деді.

    Мен Аллаға сенемін, Абай «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деді ғой.

    Сәбең: «Тағы біреуін сал», деді.

    Ол кісі: «Мәриям, басқа ыдысқа құйып бер», деді.

    Сенің қасиетің қасіретке айналып бара жатыр, сақтан!» деді Сәбең.

    Сенің де шығармаң сондай тәтті болып кетсе, онда оны ешкім оқымайды», деді. Әне, сол кездің шалдары солай түсіндіретін.

    Сен Әуезов боласың», деді Қабдешке.

    Маған бұрылып: «Сенің кескін-келбетің Мұқановты еске салады», деді. Әуезовке оралайын. Әлгінде тоқтатып алғанымды айттым ғой.

    «Лениншіл жас» па?» деді.

    «Өй, өзің бір дөкей бастық екенсің ғой», деді.

    Бұның сыры неде? Ала алмаған себебім былай: бірінші түскенде-ақ алатын едім, Қонаевпен достығым бар, ел-жұрт «сен аласың» деді, сөйтіп тұрғанда бәйгеге Ғафу Қайырбеков қосылды.

    Аты «Жердегі жұлдыздар» болуы керек. Ғафу Қайырбеков маған: «Ағаңмен таласпа», деді.

    Сол кезде Сырбай маған қарап: «Әй, ұят болады, болмайды», деді.

    Жолыңды бер», деді.

    Мен тұрғанда сыйлық аласың ба?» деді.

    Давай, қой», деді.

    Маған әкеліп: «Мынаны бәрі мақтады, сен шыныңды айт», деді.

    Олар «жазып бер» деді.

    Бір шаруа бар ма?! Қандай бұйымтайың бар?» деді.

    «Сен рұқсат бердің бе?» деді.

    Менің келіншегім жас кезінде белсенді болып, Назарбаевпен бірге жүріпті. Құралайға қарап: «Сіз жақсы сақталыпсыз», деді.

Нәтиже жылдамдығы: 1 сек.