Шұғынық гүл жарған кезде аса ажарланып, сұлу сымбатты түрге енеді.

«Шұғынықтай ажарлы», «шұғынықтай қып-қызыл», «шұғынықтай тап-таза», «шұғынықтай сұлу қыз», «шұғынық өссе жерімде, ырыс тасыр елімде», «мереке гүлі, береке гүлі – шұғынық, сұлу гүл бұл, бақшаңа ек, сырын ұқ» деген сөз тіркестерінің бәрі де шұғынықтың аса сұлу гүл екендігінен туған образды сөздер.

«Шұғынықтай ажарлы», «шұғынықтай қып-қызыл», «шұғынықтай тап-таза», «шұғынықтай сұлу қыз», «шұғынық өссе жерімде, ырыс тасыр елімде», «мереке гүлі, береке гүлі – шұғынық, сұлу гүл бұл, бақшаңа ек, сырын ұқ» деген сөз тіркестерінің бәрі де шұғынықтың аса сұлу гүл екендігінен туған образды сөздер.

Шұғынық – хош иісті гүл.

Гүл шоғы қопаша, қос жынысты, түтікше тәрізді шеткі гүлдері ірі, жыныссыз гүлі әр түсті, Еуразияда, Африканың тропик аймағында, солтүстік және оңтүстік Америкада тараған 550-ден астам түрі бар.

Гүл шоғындағы гүлі едәуір ірі, күлгін немесе сары түсті, тостағаншасы көбіне бес жапырақшалы болады.

Еңлікгүлінің гүл шоғы жыртқыш аңдардың табанына ұқсайды.

Еңлікгүл ауа райы өзгеше, биік шың басына өсетін гүл болғанына қарамастан, қазір оны қазақ қалада да, бақшалар мен жотадағы үй маңайына да егіп, өндіріп алатын болды.

Түймедақ гүл – дала гүліне жатады.

«Түймедақ гүл» деп атауының да өзіндік ерекшелігі бар.

Гүл шоғы әдемі де әсем жасалған түймеге ұқсайды.

Қазақ бұл гүлдің осы бейнесіне қарап «түймедақ гүл», «түймедақ», «танагүл», «дала түймесі» деп әр алуан аттармен атаған.

Солай жасаса, басқалардың тіл, көзі тимейді, сұғы өтпейді, «Түймегүл – тұмар гүл» деп ырым етеді.

Қалампыр гүл – дала гүліне жатады.

Бау-бақтарда кереметтей гүл шоғырларын жасауға болады.

Табиғаттық гүл атаулының барлығы да негізінен дала гүліне жатады.

Дала гүліне жататын қалампырға қарағанда гүлзарларда өсетін қалампыр ерте гүл жарады.

Жазда және күз айларында гүл ашуда не бұрын орып, жинап алады.

Аты шулы, даңқы бар гүл.

Далада өсіп жайнап, гүл ашып тұрған әр гүлдің ерекшелігі, өзіне тән мінезі бар.

Кез-келген жерде, кез-келген топырақта өсіп, гүл жара береді.

Күйсіз гүл.

Соған қарай қазақ жай қызғалдақ гүлін «бейуаз гүл», ит қызғалдақ гүлін «зәрлі гүл» деп те атайды.

Соған қарай қазақ жай қызғалдақ гүлін «бейуаз гүл», ит қызғалдақ гүлін «зәрлі гүл» деп те атайды.

Екінші, уын гүл шоғына жіберіп солдырады.

Оның гүл шоғын, келбетін қызғанады, күндеседі, өштеседі.

Қазақтың гүл тану мәдениетінде бірқыдыру осындай мінезді гүлдерге «ит» сөзін қосып ат қойғаны айдай ақиқат.

Мәселен, қазақша атаумен аталатын гүлдерде «итсигек», «итмұрын», «иттабан», «итқоға», «итбадам», «итжидек», «итқұлақ гүл», «итқонақ гүл», «итшу гүл» деген гүл аттары кездеседі.

Мәселен, қазақша атаумен аталатын гүлдерде «итсигек», «итмұрын», «иттабан», «итқоға», «итбадам», «итжидек», «итқұлақ гүл», «итқонақ гүл», «итшу гүл» деген гүл аттары кездеседі.

Мәселен, қазақша атаумен аталатын гүлдерде «итсигек», «итмұрын», «иттабан», «итқоға», «итбадам», «итжидек», «итқұлақ гүл», «итқонақ гүл», «итшу гүл» деген гүл аттары кездеседі.

Мәселен, қазақша атаумен аталатын гүлдерде «итсигек», «итмұрын», «иттабан», «итқоға», «итбадам», «итжидек», «итқұлақ гүл», «итқонақ гүл», «итшу гүл» деген гүл аттары кездеседі.

Ит қызғалдақтың далада гүл жаруына тікелей ауа райы ықпал көрсетеді.

Қызылды-жасылды гүлдер ашып, даланы гүл аруға айналдырады.

Қазақ халқының гүл тану мәдениетінде бұл гүлді «алтыншар», «алтынгүл» деген екі түрлі атаумен атап келеді.

Екеуі егіздің сыңарындай тел өскен әдемі, әсем гүл.

Алтыншар шілде, тамыз айларында қауашақ жарады, гүл ашады.

Қазақ оның осы бейнесіне қарап «семсер гүл», «семсер ұстаған гүл», «сері гүл», «сетер гүл» деп әлденеше құбылтып айтады.

Қазақ оның осы бейнесіне қарап «семсер гүл», «семсер ұстаған гүл», «сері гүл», «сетер гүл» деп әлденеше құбылтып айтады.

Қазақ оның осы бейнесіне қарап «семсер гүл», «семсер ұстаған гүл», «сері гүл», «сетер гүл» деп әлденеше құбылтып айтады.

Қазақ оның осы бейнесіне қарап «семсер гүл», «семсер ұстаған гүл», «сері гүл», «сетер гүл» деп әлденеше құбылтып айтады.

Табиғатта өздігінен өсетін түрлерін «дала гүлі», қолдан егіп, бақшаларда өсіретін түрін «бақша гүл» деп атайды.

Көктем айлары келісімен жаңбырлы далаларда тез өсіп жетіледі де, көктем айының орта шенінен бастап гүл жара бастайды.

Оның көктем айында гүл жаруына қарап қазақтар «көктем гүлі», «сәуір гүлі», «жұлдызды гүл» деп те атайды.

Оның көктем айында гүл жаруына қарап қазақтар «көктем гүлі», «сәуір гүлі», «жұлдызды гүл» деп те атайды.

Қазақтың байырғы аспан есепшілері – «киелі гүл», «иелі гүл», «есепші гүл», «тәуіп гүл» деп те атағаны бар.

Қазақтың байырғы аспан есепшілері – «киелі гүл», «иелі гүл», «есепші гүл», «тәуіп гүл» деп те атағаны бар.

Қазақтың байырғы аспан есепшілері – «киелі гүл», «иелі гүл», «есепші гүл», «тәуіп гүл» деп те атағаны бар.

Қазақтың байырғы аспан есепшілері – «киелі гүл», «иелі гүл», «есепші гүл», «тәуіп гүл» деп те атағаны бар.

Егер құртқагүл – құртқашаш гүл көктем айы бастала салып, лап етіп көктеп, жерден тез бой көтерсе, артынан ұзамай гүл жарса, биыл жаз айы жаңбырлы болады.

Егер құртқагүл – құртқашаш гүл көктем айы бастала салып, лап етіп көктеп, жерден тез бой көтерсе, артынан ұзамай гүл жарса, биыл жаз айы жаңбырлы болады.

Егер көктем айларының басында құртқашаш гүлі көктемей, көзге көрінбей қойса, не көктесе де уақытында гүл жармаса, онда биылғы көктем «бұлдыр көктем» болды, көктем кешігіп келеді, екі рет келеді, қыс аяғы ұзаққа созылады деп болжам жасап, долбар айтады.

Гүл жаруы сұрпына қарай әр түрлі болып келеді.

Көп санды гүлдер көктем, жаз айларында ғана гүл жарады да, күзге қарай солып қалады.

Қар жауған қарашада да, суық ұрған қыстың айларында да гүл жарып тұрады.

Осы қасиетіне қарап қазақ бұл гүлді «қайсар гүл», «қасиетті гүл» деп те атайды.

Осы қасиетіне қарап қазақ бұл гүлді «қайсар гүл», «қасиетті гүл» деп те атайды.

Қазақ гүл бапкерлерінің айтуынша, бақытгүлі күз айында гүл ашатындықтан, сабағын тек көктем айында кесуге болады.

Қазақ гүл бапкерлерінің айтуынша, бақытгүлі күз айында гүл ашатындықтан, сабағын тек көктем айында кесуге болады.

Күзде кессе, гүл ашу былай тұрсын, өліп қалады.

Ол негізінен қыркүйек айларында гүл жарады.

Қашқаргүлінің қолдан егілген түрі мамыр айының аяғынан бастап гүл жарады.

Қашқаргүлін қазақтар «киелі гүл» деп те атайды.

Олай етсе, бұл гүл жерден жеріп, ауырып, солып қалады.

Ол сонда ғана өсіп-өркендеп, тамаша гүл жарып отырады.

Қашқаргүлінің гүл шоғы жапырақ жайып, дөп-дөңгелек болып ашылады.

Бір сабақта 10-15 гүл жарады.

Гүл жарған кезде тіптен сәнді, әдемі болып құлпырып кетеді.

Гүл шоғының ортасында дөп-дөңгелек сары гүл шашағы түймедей болып көз тартып тұрады.

Гүл шоғының ортасында дөп-дөңгелек сары гүл шашағы түймедей болып көз тартып тұрады.

Оның сыртына қарай жалғасқан, үлбіреген гүл жапырақтары қабат-қабат болып дөңгелене өседі.

Кейде мұны қазақ – «түймелі гүл», «дөңгелек гүл» деп те атайды.

Кейде мұны қазақ – «түймелі гүл», «дөңгелек гүл» деп те атайды.

Көктем айларында гүл жаратын нәзік гүлдер тобына жатады.

Наркесгүл наурыз, сәуір айларында шешектейді, гүл жарады.

Наркесгүл – пиязшық гүлдердің ішіндегі ең ерте гүлдейтін өте әсем гүл.

Ол бір түбінен бірнеше гүл ашады.

Басқа пиязшық гүлдер бір түбінен бір ғана гүл шоғын жарса, олардың арасында тұрған наркесгүл бір түбінен үш не төрт сабақ гүл шоғымен көзге түседі.

Басқа пиязшық гүлдер бір түбінен бір ғана гүл шоғын жарса, олардың арасында тұрған наркесгүл бір түбінен үш не төрт сабақ гүл шоғымен көзге түседі.

Осыған қарап, қазақ оны «көп басты гүл», «көп сабақты гүл» деп те атайды.

Осыған қарап, қазақ оны «көп басты гүл», «көп сабақты гүл» деп те атайды.

Хош иісті гүл, оны үйде өсіргенде ғажайып хош иіс таратып тұрады.

Жас пиязшық егілгеннен кейін, екі жыл өткен соң ғана гүл жарады.

Одан бері оған гүл жармады, қауашақ шығармады деп кінә қоюға болмайды.

Қазақтың әдеби тіл өнерінде «наркес сұлудың өзі екен», «наркестей әдемі», «наркесгүліндей

– «Гүл мен қылыш», «Муза» атты жыр жинақтарыңызбен жақсы таныспын.

сорлының гүл қылып бағын,

«Қазақ әдебиеті» газетінің қара нарлары Ғабең, Сәбеңмен сол жақта-ақ студент кезінде кездесіп, гүл ұсынып, кітаптарын өз қолтаңбаларымен алса, Әбдіжәміл Нұрпейісов, Әзілхан Нұршайықов, Тұманбай Молдағалиев, Нұрлан Оразалин, Рахымжан Отарбаев, Асанәлі Әшімов сияқты әдебиет пен өнер тарландарын өзі іздеп келіп, қолын алды.

Дарын деп аталатын бойға сіңген гүл өркенін жайып, дарағы тамырлана түсті.

Әйткенмен әдебиетке, шығармашылыққа құмарлық-құштарлығы көкейінде көктеп жүрсе керек, елге оралысымен «Баян» атты әңгіме болып гүл жарды.

Ерейік гүл айдаған бір самалға,

Жүр бері гүл төселген соқпақтармен,

Жасыл мәуіт, көк шұға, бұйра тоғай, ақ өзен, гүл айдаған үр самал, қызыл түс, сиыр бүйрек үй тастар, көк тонды, көлеңкелі шырша, жүйткіген жирен ат, шоқтай қызарған құбыла, құрымдай қара бұлт, гүл төселген соқпақ…

Жасыл мәуіт, көк шұға, бұйра тоғай, ақ өзен, гүл айдаған үр самал, қызыл түс, сиыр бүйрек үй тастар, көк тонды, көлеңкелі шырша, жүйткіген жирен ат, шоқтай қызарған құбыла, құрымдай қара бұлт, гүл төселген соқпақ…

Оның табиғат бояуларын, тау мен тас тілін, балдыр мен шалғын сырын, гүл мен өндір өскіннің тамыры мен тағдырын соншалықты жетік, тамаша танып-білетіндігі еріксіз таң қалдырады.

Кеше ғана баппен басып, «жүрген жеріне гүл өніп», көктен нұр еміп, көңіліне жыр егіп жүретін байсал қылық, жайсаң жігіттің інжу-маржан жыры қалыпты біздің еншімізге.

Біздің делегация мүшелері Абай ескерткішіне тағзым етіп, гүл шоқтарын қойдық.

Көзіме елестеткен осы раушангүлдің суретін тағы бір көрейінші деп ғаламторды қарасам, міне қызық, бұл гүл көкеммен жасты болып шықты.

Тәй басқан қадамыңа гүл бітіп, еліңнің шығар атын!