Өзен жағасы, түнгі аспан айдан тәж тағынған мезеттің тылсым сипаты ақын жанын арбап, экстаз, эйфориялық халге түсіреді («Ішім еріп»).

Жас болған кезде мінсіз өзгерістер мен махаббатқа құштарлыққа сену оңай, ал қартайғанда экстаз әлсірей бастайды, ынтызарлық басылады.

«Экстаз» өлеңінде:

Шынайы өмірді экстаз күйіне түскен адам, шынында, қабылдай қоймайтыны анық, жабайы тайпалардың шаман-бақсыларынан Буддаға дейін, одан кейінгі діни мистиктердің психологиялық күйінен діни экстаз халі байқалса, бұл ерекшеліктің бұдан басқа да түрлері бар екенін білеміз, соның ішіндегі шығармашылық адамына тән ерекшелігі туралы:

Шынайы өмірді экстаз күйіне түскен адам, шынында, қабылдай қоймайтыны анық, жабайы тайпалардың шаман-бақсыларынан Буддаға дейін, одан кейінгі діни мистиктердің психологиялық күйінен діни экстаз халі байқалса, бұл ерекшеліктің бұдан басқа да түрлері бар екенін білеміз, соның ішіндегі шығармашылық адамына тән ерекшелігі туралы:

Ecstasy – экстаз, исступление – есерлену, желігу, экстаз

Ecstasy – экстаз, исступление – есерлену, желігу, экстаз

Rapture – восторг (экстаз) – масаттану, шаттық, тәнті болу

Ал шаманизмге мистикалық емдеу, рухани әлеммен байланыстыру, транс және экстаз әдістерін қолдану сияқты әрекеттер айналасында қалыптасқан сенім ретінде анықтама береді.

Элиаде осы еңбегінің алғы сөзінде шаманизмді дін ретінде танытса да, келесі бөлімдерінде тек қана экстаз техникасы деп айтады.

Калафаттың ойынша, шамандық дегеніміз - Орталық және әсіресе Солтүстік Азияның діни жоралғыларында айтарлықтай үстемдік еткен сансыз ырымдар, мистикалық-магиялық әрекеттер, емшілік, болжау, аруақтармен байланысу, жоғалған рухты табу, марқұмның рухын қайтару, рух шығару, сиқырлау, тәуіпшілдік, экстаз және трансқа түсуден тұратын сенім жүйесі.

Осыдан-ақ бақсының дін адамы емес, тек экстаз мен трансқа түсудің шебері немесе емші екендігін аңғаруға болады.

Егер алғашқы қауымдық бақсы мистикалық экстаз жағдайында басқа әлемдерге саяхат жасаса, онда жанның тәннен қалайша бөлінуі ғұрыптық жағдай ретінде қабылданды.

Себебі, ауыр металлдың ойнау мәнерінде де осындай шабыт пен экстаз, минитранс, паратранс жағдайлары, өзінің биоәлеуметтік болмысынан шығуға деген талпыныс мәдени дәстүрлі нормалар мен қатаң ережелердің құрсауларын бұзуды бейсаналы-саналы түрде қалаған рухани эволюция дамуының әлсін-әлсін «сахналатын» қажеттіліктері еді.

Ал сопылықта рухани шабыт (экстаз), бірлік (уислат) сияқты категорияларда Тәңір мен адам арасында перде немесе кедергі жоқ, адам Тәңірмен тікелей үйлесімділікте болады [Cebecioğlu 1997, 760 б.].

Назим Сиярды жазу үшін тек дін ислам кітаптарын пайдаланумен ғана шектелмейді, ол үшін автор сонда айтылған миғраж хəлін (терең діни экстаз хəлі, буддистерде оны нирвана деп те атайды) сезінуі шарт, онсыз миғраж хəлін түсіндіру мүлдем мүмкін болмайды.

Ал сопылықта рухани шабыт (экстаз), бірлік (уислат) сияқты категорияларда Тәңір мен адам арасында перде немесе кедергі жоқ, адам Тәңірмен тікелей үйлесімділікте болады [Cebecioğlu 1997, 760 б.].