Бүгінде Ж.Молдағалиев атындағы облыстық кітапхананың сирек кітаптар бөлімінде сақтаулы тұрған «Урало-Каспийский край (Уральская губерния и бывшие земля Уральского казачьего войска и Уральская область) Краеведческий справочник по истории, географии, экономике и быту русского население края» («Жайық-Каспий өлкесі», авторлары К.В.Данилевский мен Е.В.Рудницкий, Орал қаласы, 1927 жыл) атты кітапта ХХ ғасырдың басында Орал губерниясы аумағында болған оба ошақтары туралы төмендегідей мәлімет келтіріледі:

Сол себепті «Қазақша-орысша тілмашта» (1925 жыл) жаугершілік, жаугерлік – 1) военное время, 2) милитаризм; жауласпақ – 1) враждовать, 2) воевать; жауламақ – идти войной на кого; нарық – рыночная цена; несие – долг, кредит; кіріс – 1) доход‚ 2) вход; кері салық – регрессивный налог; кесіп капиталы – промышленный капитал; әдіс ғылымы – технология; ақының сапасы – реальная плата; әлем ғылымы – космография; әлеумет ғылымы – социология; айқасым – реакция (психологическая); білдіргіш – справочник; бекет – почтовая станция; тәжірибеқана – лаборатория; тән тіршілігі – физиология; тетік ілімі – механика; тетік күш – механическая сила т.б.; Н.Қаратышқанұлының құрастыруымен жарық көрген «Пән сөздігінде» (1927 жыл) баррикада – шеп; баркас – еспе кеме; бастион – қорған мұнарасы; батальон – қосын; батарея – зеңбірек қосыны; битва (бой) – соғыс; блокада – қамау; блокгауз – ағаш қорған; боевая линия – әскер желісі; боевое столкновение – жау қағысуы; боевой порядок – соғысқа дайындық; боевой участок – соғыс ауданы; боковой – бүйір, жанама; боковой отряд – жанама жасақ; бомба – бомбы; бомбардировка – зеңбірек астына алу; борьба – тартыс, талас; борьба за существование – тіршілік таласы; брантфахта – күзетші кеме; военнослужащий – әскерлік қызметші; военно–полевой суд – майдан соты т.с.с.; «Атаулар сөздігінде» (1931 жыл) авангард (войска) – алғы әскер; аванпост – аванпост (алдағы күзетші әскер); авиация – ұшушылық (ұшқыштармен әуеде қалықтау); авиомаяк – әуе мәйегі; авионосец – ұшқышты кеме; аврора – 1) таң сәулесі, 2) көбелек; адмирал – адмирал; арбалет – жақ мылтық; арбитражная комиссия – аралық кәмесие; арест – қамау (тұтқынға алу); арестанты – тұтқындар; арматура – арматыр (аспап); армия – әскер; военная конвенция – соғыс шарты; военная наука – соғыс ғылымы; военнослужащий – әскерлік қызметші; войско – әскер (сап, шеру); войсковая часть – әскер бөлімі; гавань – ғауын (кеме ықтырмасы) т.с.с.

Мақаладағы негізгі ойды талқылау барысында Европа және орыс саяхатшыларының еңбектеріндегі деректер, анықтама-сөздіктер (справочник), «Көкшетаугидрогеология» акционерлік қоғамның мәліметтері пайдаланылады.

Бұл бағытта біздің институт мамандары 700 беттік, үш тілді «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктер атауының қазақша-орысша-ағылшынша анықтамалығын» (Казахско-русско-английский справочник названий административно-территориальных единиц Республики Казахстан) әзірледі.

«Справочник по истории совхозов Южно-Казахстанской области (1918-1994 жж.)» [15] атты анықтамалығында 1918 жыл мен 1995 жылдар аралығында Түркістан облысындағы әкімшілік-аймақтық бөліністердің нәтижесінде совхоздарды құру, ауылшаруашылығының әр кезеңдердегі даму сатыларында қайта құру және тарату тарихынан және облыстың территориясында құрылған алғашқы он сегіз совхоз туралы мәлімет береді.

Мысалы, әлем ғылымы – космография; әлеумет ғылымы – социология; айқасым – реакция (психологическая); білдіргіш – справочник; бекет – почтовая станция; тәжірибеқана – лаборатория; тән тіршілігі – физиология; тасу құралы (көлік) – транспорт; тетік ілімі – механика; тетік күш — механическая сила т.б.

Справочник Под ред.

«Пән сөздерінде» төмендегідей ісқағаз терминдері қамтылған: арыз (заявление), әкті (акт), баяндама (доклад), қаттама (ведомость), көшірме (выписка), жар лық (декларция), айрықша жүргізілетін істер (дела особого производства), іс жүргізушілік (делопроизводство), іс жүргізуші (делопроизводитель), өкілдік (доверенность), өкілдік беруші сенуші(доверитель), ыспаттама (документ), шартты уәде (договор), өсиет (завещание), өсиетші (завещатель), заң (закон), қаулы (постановление), кепіл (залог), кепіл әктісі (залоговый акт), қат (запись), мәжіліс (заседание), шағым, арыз (жалоба), кенеге (журнал), кіріс кенегесі (журнал входящий), шығыс кенегесі (журнал выходящий, исходящий), билік хат (исполнительный лист), жарнама (объявление), баян қат (объяснительная записка), тізім (опись), ресми (официальный), жазба жарлық (письменный приказ), шақыру қат (повестка), жарлық, әмір (приказ), пұратакол (протокол), мәжіліс қат (протокол заседания), қарар (резолюция), қаттау (регистрация), іспірәбкі (справка), білдіргіш (справочник), сақтық қат (страховой полис), пән сөзі, атау (термин), қалауқат (третейская запись), айрықша арыз (частная жалоба) және т.б.

Мәселен, Н.Қаратышқанұлының құрастыруымен жарық көрген «Пән сөздігінде»: баррикада – шеп; баркас – еспе кеме; бастион – қорған мұнарасы; батальон – қосын; батарея – зеңбірек қосыны; битва (бой) – соғыс; блокада – қамау; блокгауз – ағаш қорған; боевая линия - әскер желісі; боевое столкновение – жау қағысуы; боевой порядок – соғысқа дайындық; боевой участок – соғыс ауданы; боковой – бүйір, жанама; боковой отряд – жанама жасақ; бомба – бомбы; бомбардировка – зеңбірек астына алу; бомбамет – зеңбірек атушы; борьба – тартыс, талас; борьба за существование - тіршілік таласы; брантфахта – күзетші кеме; военнослужащий - әскерлік қызметші; военно-полевой суд – майдан соты т.с.с.; «Қазақша-орысша тілмашта»: жаугершілік, жаугерлік - 1) военное время, 2) милитаризм; жауласпақ - 1) враждовать, 2) воевать; жауламақ - идти войной на кого; нарық - рыночная цена; несие - долг, кредит; кіріс - 1) доход‚ 2) вход; кері салық - регрессивный налог; кесіп капиталы - промышленный капитал; әдіс ғылымы – технология; ақының сапасы – реальная плата; әлем ғылымы – космография; әлеумет ғылымы – социология; айқасым – реакция (психологическая); білдіргіш – справочник; бекет – почтовая станция; тәжірибеқана –лаборатория; тән тіршілігі – физиология; тасу құралы (көлік) –транспорт; тетік ілімі – механика; тетік күш – механическая сила т.б.; «Атаулар сөздігінде»: авангард (войска) – алғы әскер; аванпост – аванпост (алдағы күзетші әскер); авиация – ұшушылық (ұшқыштармен әуеде қалықтау); авиомаяк – әуе мәйегі; авионосец – ұшқышты кеме; авиотранспорт – әуе транспорты; аврора –1) таң сәулесі, 2) көбелек; адмирал – адмирал; арбалет – жақ мылтық; арбитражная комиссия – аралық кәмесие; арест – қамау (тұтқынға алу); арестанты – тұтқындар; арматура –арматыр (аспап); армия – әскер; вневойсковики —саптан тысқарғы әскер; военная конвенция — соғыс шарты; военная наука—соғыс ғылымы; военнослужащий— әскерлік қызметші; войско—әскер (сап, шеру); войсковая часть — әскер бөлімі; гавань – ғауын (кеме ықтырмасы) т.с.с.