– Перед своим народом моя совесть чиста, – деп, сәл діріл енген зор даусы саңқ етті.

Он первый из казаков приобщился к русской культуре и не на страх, а на совесть служил помощником православных миссионеров.

Ал, орыс халқында “Совесть без зубов, а грызет.” “От людей спрячешься, от совести нет.” “Счастлив тот, у кого совесть спокойна.” және т.б.

Ал, орыс халқында “Совесть без зубов, а грызет.” “От людей спрячешься, от совести нет.” “Счастлив тот, у кого совесть спокойна.” және т.б.

«Адамгершілік қарапайымдылық, әділеттілік, олардың бірлігіндегі мейірімділік, – деп жазды Шәкәрім, – мен мұсылман сөзімен ұждан деп атаймын, орысша – совесть» [8, 99 б.].

Базовыми концептами являются: правда и истина, свобода-воля-вольность, человек и личность, добро и благо, долг и обязанность, ум и глупость, судьба, интеллигенция, совесть, дух и душа и др.

Ар ұғымының ағылшын тіліндегі аудармасы «conscience», орыс тілінде «совесть», ұят ұғымын ағылшын тілінде «shame», орыс тілінде «стыд» дегенді білдіреді.

Ал ұждан ұғымының Шәкәрімдік метаұғым яғни, ар деп берілуі нақты әрі дәл еместігі зерделеніп, қазақ ұғымындағы «ұят» түсінігінің орыс тіліндегі «стыд» емес, «совесть» екені дәлелденген.

Аталған сөздіктерден шығатыны ар деген сөзді орыс тіліне «совесть», ағылшын тіліне «conscience» және ұят ұғымын «стыд» немесе «shame» деп аудару дұрыс емес, оның себебі қазақ тіліндегі ұяттың мағынасы ағылшын немесе орыс ұятынан тереңірек болуында.

Қазақтың ұяты атадан балаға келе жатқан тәрбиесі, адамдық парызы мен борышын сақтауы болғандықтан, қазақ тіліндегі ұятты орыс тіліне «совесть», ал ағылшын тіліне «conscience» деп аудару әлдеқайда дұрыс болары сөзсіз.

Қысқаша айтқанда ар, ұят, ұждан ұғымы орыс және ағылшын тілінде жекелеп көрсетілмейді, бұл ұғымдар бір түсінікпен «совесть» немесе «conscience» болып шығады.

Бұл дегеніміз қазақ тіліндегі ұят, ар, ұждан деген ұғымдардың орыс тіліне аударғанда «совесть», ағылшын тіліне аударғанда «conscience» деп ұғыммен ғана сәйкес шығатынын білдіреді.

Ол «ар» сөзін «совесть» деп тəржімалаған.

Орыс тіліндегі «совесть» сөзін С.И.

Көптеген европалық тілдерде «ар-ұждан» концептісі латын тілінің «conscientia» және грек тіліндегі «συν-έιδησις:» орыс тілінде «совесть», неміс тілінде «Gewissen», ағылшын тілінде «consciencе», итальян тлінде «coscienza», испан тілінде «сonciencia» моделіне негізделген.

Орыс тіліндегі «совесть» сөзін С.И.

Көптеген европалық тілдерде «ар-ұждан» концептісі латын тілінің «conscientia» және грек тіліндегі «συν-έιδησις:» орыс тілінде «совесть», неміс тілінде «Gewissen», ағылшын тілінде «consciencе», итальян тлінде «coscienza», испан тілінде «сonciencia» моделіне негізделген.

Шахманованың «Морально-этический концепт «совесть» в кумыкской и русской языковых картинах мира (на материале фразеологических и паремиологических единиц)» (2008), С.З.