Кейде салт-дәстүр мен менталитеттің өзі «секта» секілді.

Секта – мойындалған дін емес.

Мысалы, елімізге қауіп төндіруші ислами секта өкілдері есігімізді ислам діні атынан келіп қағып тұр.

[Журналист, ер адам]: \\ Мұхамеджан Тазабеков: «Мен салафизм жолында жүрдім, ол секта екен, қателесіппін», – деп ҚМДБ-ға барған мәлімдемесін білесіз ғой, сіз ол жерде болған жоқсыз ғой?

– Ана дін, мына секта деп бөлінетіндерге есігіміз тарс жабық…

Түйін сөздер: лаңкестік, террор, экстремизм, террорлық ұйым, идеология, секта.

Лаңкестік қозғалыстың алғашқы белгілі мысалдарының бірі ол - сикарий, Палестинадағы Зелот күресіне белсенді қатысқан төменгі дәрежелі адамдардан тұратын жоғары ұйымдасқан діни секта.

- қатал иерархиялық ұйымдастырылу ( секта басшылыры, қатардағы адептер, неофиттер);

Бұл көрсеткіштерді ғылымға кіргізген батыстық ғалымдардың еңбектерімен қоса діни сектанттық құбылысын зерттеген ресейлік ғалымдар діни фанатизмге бейім топтарды «тоталитарлық секта», «культ», «деструктивтік культ» деп атауды ұсынды.

Секта ұстанушылары Фархад пен оның әйелін «Адамзаттың шынайы ата-анасы» деп атайды.

Яғни, дінді қуғындау тоқтатылып [3: 11], ескі дәстүрді ұстанушылар мен діни секта мүшелері шіркеу, мектеп, арнайы зираттар салу құқығын иеленсе, католиктер мен мұсылмандарға діни ғимараттарды салу мен жөндеуден өткізуге жеңілдік жасалды; құдайға құлшылық етуге және діни мектептерде туған тілде оқытуға рұқсат берілді.

Мақалада «діни секта», «экстремизм» жəне «терроризм» ұғымдары əлеуметтік-философия тұрғысынан анықталды.

Кілт сөздер: секта, экстремизм, терроризм, саясат, құқықтық сана, моральдік сана, конфессия, авторитарлық.

Философия, əлеуметтану, саясаттану жəне психология əдебиеттерінде осындай құбылыстарды сипаттау үшін «тоталитарлық секта», немесе «авторитарлық секта», түсінігін қолданады.

Философия, əлеуметтану, саясаттану жəне психология əдебиеттерінде осындай құбылыстарды сипаттау үшін «тоталитарлық секта», немесе «авторитарлық секта», түсінігін қолданады.

Біз оны «діни секта» деген ұғыммен байланыстырдық.

Оған себеп діни секта мен тоталитарлық сектаның арасында формалды ғана айырмашылық бар.

Діни не тоталитарлық секта болсын, көздеген мақсаттары жəне қолданатын механизмдері бір-біріне ұқсас, кейбір жағдайларда бірдей деп те айтуға болады.

Кантревтің пікірі бойынша, дінтануда «тоталитарлық секта» ұғымы аз қолданылады.

Сондықтан «секта» немесе «культ» деген анықтамалардың орнына жаңадан пайда болған діни ұйымдарды «жаңа діни қозғалыс» деген атаумен анықтаған дұрыс болады деген пікір айтқан болатын.

«Діни секта» анықтамасының басты кемшілігі нақты белгіленген жəне тұрақты классификациялық белгілер жоқтығында.

Осыған орай қандайда жаңа діни ұйымдар немесе діни-философиялық ағымдар немесе жай ғана ғылыми-біліми ұйымдар болмасын, оның барлығын «секта» немесе «культқа» жатқыза беруге болатындай мүмкіндік туындайды.

Діни секта — ол ұйымның ерекше түрі, оған авторитарлық басқару жүйесі тəн.

Діни ілімдерінде деструктивтілік белгісі айқын орын алмаған секта.

Діни ілімдерінде деструктивтілік белгісі айқын орын алған секта, бірақ қандайда объективтік немесе субъективтік себептерге байланысты қолданбайды немесе сирек қолданады.

Діни секта діни экстремистік ұйымды құру үшін қандай да бір объективті құрылымдық алғышарт ретінде жəне діни экстремизмнің таралуы белгіленген нормалар жат аясында талқылауға тəн аспектілердің бірінен тұрады.

Нəтижесінде «секта», «діни секта», «жеке басқа табыну» «деструктивтік ғұрып» əлеуметтік жағынан жағымсыз ұғымдарға айналып, қылмыс жасау, алдау, алаяқтық, террор секілді түсініктермен тығыз байланысты болды, ал ол, өз алдына, теріс эмоциялық күйге алып келеді.

Нəтижесінде «секта», «діни секта», «жеке басқа табыну» «деструктивтік ғұрып» əлеуметтік жағынан жағымсыз ұғымдарға айналып, қылмыс жасау, алдау, алаяқтық, террор секілді түсініктермен тығыз байланысты болды, ал ол, өз алдына, теріс эмоциялық күйге алып келеді.

Қоғамдық қаупісіздік саласына қатысты мəселелердің басқа кешені — бұл діни секта мүшелерінің қоғамдық нормаларға жат мінез-құлқы механизмі мен көздеген мақсаттарының ерекшеліктері.

Олардың қылмыстық табиғатын түсіну жəне талдау үшін келесі мəселені ескеру қажет: діни бірлестік шіркеу жəне мешіт емес, секта немесе культ (жеке басқа табыну) болып табылады, оның мүшелері православие, ислам, буддизм, иудаизм, католицизмнен ерекше, діни доктринаның жолын ұстанады, бірақ оларды заңбұзушылар немесе қылмыскер ретінде қарастыруға жəне қудалауға негіз жоқ.

Біздің пікірімізше, діни секта қылмыстану тұрғысынан діни-экстремистік ұйымды құру үшін, қандай да бір объективті құрылымдық алғышарт ретінде қарастырылуы керек, бірақ оның өзі жеткіліксіз жəне негізсіз.

Діни-экстремистік ұйымның құрылымдық негізі ретінде діни секта түсінігін анықтау үшін «секта» жəне «діни» санаттарын сараланған түрде қарастырған жөн.

Діни-экстремистік ұйымның құрылымдық негізі ретінде діни секта түсінігін анықтау үшін «секта» жəне «діни» санаттарын сараланған түрде қарастырған жөн.

− діни секта мүшелері өмірінің барлық тараптарын реттеу, қатаң тəртіп;

«Діни секта» түсінігін жасаудағы əлеуметтік амал, ең алдымен, өмірде оны іске асыру, болмыстық немесе өмір сүру, жүзеге асырудың қандай да бір діни доктринасын қамтамасыз ететін арнайы əлеуметтік құрылымын талдаумен байланысты.

Осы өлшемдердің негізінде автор «секта — шіркеу» дихотомиясын ұсынды жəне шіркеу мен секталардың əлеміне келесі қатынасты анықтады: шіркеу өзін əлемге қарсы қоймайды, оның мəдениетін қабылдайды, олардың тəртібімен келіседі, осы əлемге «қоршалған» əмбебап ұйым болуға тырысады; ал секта, керісінше, əлемді жоққа шығарады, декларациялайды жəне оның құндылықтары, нормалары жəне ережелерін қабылдамайтындығын көрсетеді.

Осы өлшемдердің негізінде автор «секта — шіркеу» дихотомиясын ұсынды жəне шіркеу мен секталардың əлеміне келесі қатынасты анықтады: шіркеу өзін əлемге қарсы қоймайды, оның мəдениетін қабылдайды, олардың тəртібімен келіседі, осы əлемге «қоршалған» əмбебап ұйым болуға тырысады; ал секта, керісінше, əлемді жоққа шығарады, декларациялайды жəне оның құндылықтары, нормалары жəне ережелерін қабылдамайтындығын көрсетеді.

Діни секта бастапқы кезде ашықтан ашық қоғамға, жалпы əлемге қарсы тұрмайды, керісінше, табиғаты қоршаған ортамен бір екендігін жəне диалектикалық байланыста екендігін көрсетуге тырысады.

Секта əлемге, қоршаған қоғамға жəне мемлекетке қатысты бейтарапты немесе тіпті басқыншыл, дұшпандық ұстанымда болатын адамдардың салыстырмалы кішігірім тобынан тұрады, оқшаулануға жəне тұйықталуға тырысады.

Əлеуметтік амалдың жақтастары жəне ұстанушылары «бір əлеуметтік топ түрінің мысалы, діни секта басқа типке, мысалы, шіркеу немесе мешітке ауысу мүмкіндігі туралы» теория аясында топтың құрылымы, оның əлемге қатынасы, мүшелік шарттарында біршама өзгеріс болуы керек немесе атауын өзгерту қандай да бір басқа діни сектаның қайта қарап шығару келешегін қарастырады.

Олар: біріншісі, халыққа зиянды діни ағымдар туралы мәліметтерді толыққанды түрде тарату болса, екіншісі, халыққа дінін, ұлттық және рухани құндылықтарын ұйрету, діни сауаттылыққа мектеп қабырғасынан бастап тәрбиелеу, секта шырмауына түскен адамдарға көмек көрсетіп, әрі қарай қолдап отыратын психолог мамандардан, социологтар, дінтанушылардан тұратын орталықтар ашып, секталар туралы мағлұматтар жазылған әдебиеттер тарату керек» [6, 51 б.] – деп санайды.