Іздеу нәтижесі
Корпус көлемі: 22 223 құжат, 23 443 589 сөз
«Раздражение»
Разд-ра-же-ние
р - дауыссыз, үнді, ызың, ауыз жолды, діріл, тіл ұшы, жуысыңқы а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты з - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, жуысыңқы д - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, тоғысыңқы р - дауыссыз, үнді, ызың, ауыз жолды, діріл, тіл ұшы, жуысыңқы а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты ж - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, жуысыңқы е - дауысты, жіңішке, ашық, езулік, тіл ортасы н - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, тіл ұшы, тоғысыңқы и - жіңішке, қысаң, езулік, қосарлы/кірме әріп е - дауысты, жіңішке, ашық, езулік, тіл ортасы
1 құжат табылды
-
Ә.Қайдар. Қазақ тіліндегі имитативтер
Имитатив табиғатына байланысты Н.И.Ашмарин идеяларынан бiз мына пiкiрлердi атап көрсеткiмiз келедi: 1) Имитатив тек түркi тiлдерiне ғана тән емес, ол барлық тiлдерде бар әмбебап (универсалды) құбылыс; 2) ол әрбiр этностың өзiне ғана тән, бiрге туып, бiте қайнасқан құбылыс; 3) шығу тегiне қарай имитативтер бес топқа: а) дыбысқа елiктеу, ә) қимыл-қозғалысқа; б) дыбыстық бейнеге; в) жарық-сәулеге және г) бала сөздерiне елiктеу – жатады; 4) табиғаттағы дыбыс пен әрекеттi өз дауысымен ұқсатып келтiру хайуанаттарға ғана тән құбылыс емес, оны адам да қайталай алады; 5) кейбiр имитативтер ым-ишара тiлiнiң элементтерi болуы мүмкiн; 6) елiктеуiштердiң ертеде аз болуы олардан көпмағына мен омоним қатарларының көптеп тууына себеп болды; 7) жарық-сәулеге, қимыл-әрекетке байланысты елiктеуiштер адамның көру қабiлетiне, дыбыс елiктеуiштерi – жүйке түйсiгiне (раздражение) байланысты; 8) әрбiр дыбыстың өзiндiк ерекшелiгiн (мәс., металдың сыңғырына, музыка аспабының дыңғырына, ыңырануға, ызылдауға, шегiртке шырылына, айғай-шуға т.б.) тiлдегi белгiлi дыбыстар атқарады; 9) егер әдеттегi фонеманың бүгiнгi тiлдерде мағына айырғыш қасиетi болса, көне дәуiрде олардың мағына бейнелеуiштiк (“смысловыразительная”) ерекшелiгi болған; басқаша болған жағдайда адам баласы өз тiлiн құдайдан дайын күйiнде алған болып шығар едi; 10) елiктеуiштер өзiнiң даму барысында адам баласы тiлiнiң қалыптасуына негiз болып, одан кейiн ғана екiншi қатардағы құбылысқа айналған; 11) “елiктеуiш сөздер – табиғи дыбыстардың тiлдегi жаңғыры” дей келiп, оны автор былайша: “Как рефлекторные, так и сопутствующие звуки, издаваемые голосовыми органами человека при различных настроениях и биологических процессах, напр., удивление, горе, плаче, питье, смехе, еде, нюхании, засыпании и пр.