Тіл дыбысы (звук языка) – тіл қатушының сана-жадында сақталып қалған дыбыс үлгісі (эталоны).

Например: «вада», «воды», ударение изменилось, где раньше стоял звук «а», теперь появился «о».

Кейбір еуропалық зерттеушілер ара зікірдің түпкі мәні мен тарихын түсінбегендіктен «звук пчелы» деп түсінік берген.

Зерттеу нәтижесіне сүйенсек, жұмыс үдерісінде «дыбыс» сөзіне қарағанда, «звук» сөзі ең көп қолданылады.

орыс тілінің сөздері, қазақ тіліндегі баламасы болғанымен, екі тілдегі нұсқасы жарыса қолданылып жүрген терминдер: звук – дыбыс, подводка – кіріспе, отводка – шегініс, клип – бейнебаян, реклама – жарнама, тема – тақырып және т.б.;

Мемлекеттік тілде хабар тарататын телевизия мамандары жұмыс барысында қолданатын жеке сөздерден тұратын терминдер былайша топтастырылады: а) орыс тіліне еуропа тілдерінен еніп, орыс тілінің заңдылығына сай қолданылған терминдер: титр, кран, студия, камера, сценарий, диафрагма, кадр, анонс және т.б.; ә) орыс тілінен еніп, орыс тілінің заңдылығына сай қолданылған терминдер: наезд, отъезд, подача, наушник, , ушка, отводка, подводка және т.б.; б) орыс тілінен еніп, қазақ тілінің заңдылығына сай қолданылған терминдер: шәпкі, плашкі, перебибкі, ушкі және т.б.; в) қазақ тіліндегі баламасы бола тұра, қазақ және орыс тілдеріндегі нұсқасы жарыса қолданылып жүрген терминдер: звук – дыбыс, подводка – кіріспе, отводка – шегініс, клип – бейнебаян, реклама – жарнама, тема – тақырып және т.б.; г) гибрид терминдер: бейнематериал, бейнесюжет, видеобайланыс, бейнекамера, лайвтүсірілім, бейнеинженер және т.б.

Зерттеуші Р.Жиро да В.Томсеннің пікіріне қолдаса, А.С.Аманжолов бұл туралы «Буква e енисейских надписей, как выявляется при тщательном обследовании, имеет собственное звуковое значение Ї, і (подобно букве I Ї, і)» дей келе, «Следовательно, звук е не имеет специального обозначения в тюркском руническом алфавите» деген қорытындыға келеді [7, 51].

В.Томсен бұл туралы «далеко не замечается последовательности, показывает, что по существу это не более как особенность правописания – изображать звук š знаком s – и что, по крайней мере вообще, тут не следует видеть настоящий фонетический переход š в s» деген пікір білдіреді [4, 64].

Мысалы, суурян – суулян (громкий, ясный звук), аршуур – аршуул (тряпка) деп келеді де түрік тілінде де бар деп мына мысалдарды келтіреді: «үлкәр – үркер; Түлкібас – Түркібас» [12, 93].

Жүнісбектің /һ/^INC дыбысы жөнінде айтқан мына пікіріне де толық қосыламыз: “В непринужденной живой речи носителей языка этот звук вообще не встречается, и лишь написанный текст понуждает интеллигенцию (дикторов, артистов, учителей) произносить его.

У рядового носителя звук, обозноченный этой буквой, реализуется в виде щелевых позиционнокомбинаторных [к-һ], [қ-х] қаһарман (қахарман) “отважный” [12, 43].

Түсінікті болу үшін ғалымның пікірін толық келтіруді жөн көрдік: «В российском языке, как кажется, частое повторение письмени а способствовать может к изображению великолепия, великого пространства, глубины и вышины, также внезапного страха; учашение письмен е, и ъ, ю – к изображению нежности, ласкательства, плачевных или малых вещей; через я показать можно приятность, увеселение, нежность и сильность; через о, у, ы – страшные и сильные вещей: гнев, зависть, боязнь и печаль» деп орыс тілінде дауысты дыбыстардың мағына беруін айтып, ары қарай дауыссыздар сипаты туралы сөз қозғайды: «Из согласных письмен твердые к, п, т и мягкие б, г, д имеют произношение тупое и нет в них ни сладости, ни силы, ежели другие согласные к ним не припряжены и потому могут только служить в том, чтобы изобразить живяе действия тупые, ленивые и глухой звук имеющие, каков есть стук строящихся городов и домов, от конского топоту и от крику некоторых животных.

Мәселен, оның аталған еңбегiнде ЕС-дердiң iлкi және алғашқы туынды түбiрлерi мынадай мағыналық-тақырыптық топтарға жiктелiп‚ жетер жерiне жеткiзе талданады: 1) “Недовольный выдох” (ерiксiз күрсiну‚ дем алу); 2) “Сосание” (сору‚ ему); 3) “Быстрое втягивание жидкости ртом” (ауызбен сұйықтықты тез сору‚ сiмiру‚ жұту); 4) “Чмоканье‚ чавканье‚ смакование” (сылпылдатып жеу‚ дәмiн тату); 5) “Лакание” (жалау); 6) “Звук глатания” (қылқылдата жұту); 7) “Плевание” (түкiру); 8) “Чихание” (түшкiру); 9) “Кашель” (жөтелу); 10) “Храп” (қорыл); 11) “Звук смеха” (күлкi дыбысы); 12) “Ворчание‚ рычание” (ырылдау‚ бажылдау); 13) “Топанье‚ топот” (аяқ дүрсiлi); “Шорох‚ шелест” (сыбдыр) т.б.

Мәселен, оның аталған еңбегiнде ЕС-дердiң iлкi және алғашқы туынды түбiрлерi мынадай мағыналық-тақырыптық топтарға жiктелiп‚ жетер жерiне жеткiзе талданады: 1) “Недовольный выдох” (ерiксiз күрсiну‚ дем алу); 2) “Сосание” (сору‚ ему); 3) “Быстрое втягивание жидкости ртом” (ауызбен сұйықтықты тез сору‚ сiмiру‚ жұту); 4) “Чмоканье‚ чавканье‚ смакование” (сылпылдатып жеу‚ дәмiн тату); 5) “Лакание” (жалау); 6) “Звук глатания” (қылқылдата жұту); 7) “Плевание” (түкiру); 8) “Чихание” (түшкiру); 9) “Кашель” (жөтелу); 10) “Храп” (қорыл); 11) “Звук смеха” (күлкi дыбысы); 12) “Ворчание‚ рычание” (ырылдау‚ бажылдау); 13) “Топанье‚ топот” (аяқ дүрсiлi); “Шорох‚ шелест” (сыбдыр) т.б.