Біздің бүгінгі топалаң өмірге ынты-шынтымен кірісіп кетейін десе, қазақы дүниені екінші, үшінші сорт деп ұғатын эго желкеден тартып жібермейді.

Кейінірек ол эго (Мен немесе саналы ой), суперэго (немесе ар-ождан) және id (немесе түйсіктің туабітті импульстері мен алғашқы процестер пайда болатын сана арнасы) түсініктерінің жаңа құрылымын ұсынды.

Эго (Мен) ыңғай беру мен аластаудың (репрессияның) өзара қақтығысынан екіге жарылуы ықтимал, яғни ақыл-ойдың бір бөлігі емексудің жетегінде кетсе, енді бір бөлігі әділеттің туралығын қатаң сақтайды.

Эго – нарцистік ұғым; ол өзімізді жақсы сезінуге сеп болады; бірақ, оның құны, Лакан айтқандай, өмірдегі ең маңызды анықтаушы күш – бейсана шындықты жоққа шығарғанда ғана асқақтай түседі.

Соған қарамастан, эго өзімізді толық әрі біртұтас күйде елестетуге мүмкіндік береді.

Оның сараптауынша, эго мен бейсана ақыл арасындағы байланыс – тілдің бірнеше жолмен жұмыс істеу қызметіне ұқсас нәрсе.

Психоаналитик маман эго мен id-тің, саналы және бейсана ақыл-ойдың ішкі психикалық динамикасына басымдық береді.

«Абайдың ғашығы – «мен»-нің, «эго»-ның тұңғиығына батқан адам.

Оның осы борыштың бір бөлшегіне айналып кеткенін ескеріп, оны эго мен борыш ортасындағы құба түзде сандалған рух десек те жарасатындай.

Э.Берннің кезінен бастап транзакциялық талдау айтарлықтай өсті және өзгерді, сонымен бірге жеке өзгерістер шешімнің моделі болып табылатын эго күйлерінің моделі және өмір сценарийі тұжырымдамасы қалды.

Кенеттікті Э.Берн Берн оны алуан түрлілікті таңдау және кез-келген эго күйін ­ мінез­құлықты, сезімді, ойды қолдану арқылы еркін әрекет ету қабілеті ретінде анықтады.

Автономия барлық кіріс ақпараттарды өңдеуді және оған реакцияны ересек адамның эго күйі позициясынан болжайды, бұл өте қиын, бірақ уақыт өте келе жеке адам сценарийді қалдырып, уақыт өте келе жеңіл, еркін, тез болатын түрлі таңдауды бағалайды, Ересек адамның эго­күйі позитивті Бала мен позитивті Ата­ананың ерекшеліктерін қамтиды.

Автономия барлық кіріс ақпараттарды өңдеуді және оған реакцияны ересек адамның эго күйі позициясынан болжайды, бұл өте қиын, бірақ уақыт өте келе жеке адам сценарийді қалдырып, уақыт өте келе жеңіл, еркін, тез болатын түрлі таңдауды бағалайды, Ересек адамның эго­күйі позитивті Бала мен позитивті Ата­ананың ерекшеліктерін қамтиды.

Классикалық мектеп – Берн мен оның әріптестерінің тәсілдеріне негізделген, Ересек адамның эго­жағдайын жақсарту, баланың қызығушылығын ояту үшін әртүрлі аналитикалық модельдерді қолданады.

Ойлау процесін қосу үшін, Гоулдинг жұбы сценарийден шығу үшін адамға бірінші, яғни баланың алғашқы ерте шешімінен бас тартуы керек, Бала эго­күйімен жұмыс жасау, осы сезімдерді білдіру және ескі шешімді өзгертіп, жаңа шешім қабылдау керек деп санайды.

Мұндай әдістердің ішінде маманның мақсатына байланысты психоанализ, нейро­лингвистикалық бағдарламалау, жүйелер теориясы және басқа да көптеген салаларды атауға болады, дегенмен эго­күй моделі мен өмірлік сценарий теориясы терапияның негізі болып табылады.

Транзакциялық анализдегі эго­күйлері бір­бірімен тығыз байланысты және өзара байланысты.

Авторы Э.Бернге тиесілі психотерапия, индивидтерді сценарийлердің ықпалынан босатуға, өмір сценарийін сана мен адекватты мінез­құлықты дамыту арқылы өзгертуге, жеке тұлғаның үйлесімділігіне әкеліп соқтыратын, Эго күйлерінің ішкі тепе­теңдігі арқылы, жедел оң нәтижеге қол жеткізуге бағытталған, бұл транзакциялық талдау мақсаты болып табылады.

Транзакциялық талдаудың үш құрамдас бөлігі бар: құрылымдық талдау, транзакцияларды талдау, сценарийді талдау, өзгерістер жеке тұлғаның құрылымын, рөлдік ойындар арқылы анықталған Эго­позицияны талдауға негізделген, олардың тиімділігі топтық жұмыста дәлелденген.

Дэ-висон 1983 жылы ЭГО екі негізгі компоненттен тұрады: перцептивті компонент және мінез-құлық компоненті деп бөліп, біріншісінің медиа мазмұны басқаларға қарағанда өзіне қаншалықты әсер етуі мүмкін екендігі туралы қабылдау үшін олқылықтарына назар аударса, екіншісі осы қабылдау олқылықтарынан туындауы мүмкін өмірлік салдарға назар аударады [6] деген қызықты тұжырымдама жасаған.

Саналы эго – Иқбал эпистемологиясының біртұтас негізі

Иқбалда нафс, яғни саналы эго біртұтас, дуализм мен қарама-қайшылықтан ада.

Бұл эго өзін саналық күйдің бірлігі ретінде танытады» [Iqbal, 2013: 79].

Эго осы өзара кірігу процесінен тысқары қала алмайды.

Байқағанымыздай эго, яғни нафс Иқбалдың діни философиясында дене (тән), ақыл мен жүректі қамтитын құрамдас термин.

Бұл эго бойындағы ақыл қуатын индуктив ақыл деңгейіне шығара алмаса қоршаған ортаның қысымымен дами алмай қалуы, әлеуметтік мұқтаждықтардың тұтқынына айналуы мүмкін.

Юнгтің Эго, Өздік /Самость/^INC Self архетипінің мәні, ұжымдық бейсаналықтың бір түрі болып саналатындығы зерттелді.

Эго мен Өздік ақыл-ойдың үйлесім табуы адамның саналы өмір сүруіне негіз болса, ал Эгоның адамның Өздік ақылына бағынбай алға шығуы мен мендік, өзін-өзі пір тұту, атаққұмарлық, билікқұмарлық сияқты түрлі құмарлыққа салынуына жеткізетіні К.

Абай шығармаларындағы Эго, Self архетипінің көрінісі мифопоэтикалық сипатқа ие екені ақын өлеңдерін талдау барысында анықталды.

Кілт сөздер: Эго, Өздік архетипі, мифопоэтика, миф, көңіл, ұжымдық бейсаналық, мифореставрация.

Ол Эго мен Өздік/Самость/Self деп аталатын архетипті адамзат санасына тән ұжымдық бейсаналықтың бір түріне жатқызды.

Юнг адам психикасында әртүрлі архетиптік мазмұнды біріктіруге мүмкіндік беретін жүйелеу немесе ретке келтіру принципі бар екенін анықтап, оны Эго мен Өздік («Самость») деп атады.

Эго К.

Юнгтің Эго, Self сияқты базалық архетиптерінің психоаналитикалық теориялық аспектілері негізінде Абай шығармалары жан-жақты талданды.

Оның ойынша, ақыл-ой дамуының мақсаты — эго бейсаналықты «бағындыру» емес, ол өзінің күшін танып, онымен үйлесіп, өз әрекеттерін бейсаналық серіктесінің қажеттіліктері мен тілектеріне бейімдеуінде.

Абай Эго архетипін бірқатар өлеңдерінде көңіл ұғымы арқылы барынша айқындаған болатын.

Юнгтің ойынша, ақыл-ой дамуының мақсаты — эго бейсаналықты «бағындыру» емес, ол өзінің күшін танып, онымен үйлесіп, өз әрекеттерін бейсаналық серіктесінің қажеттіліктері мен тілектеріне бейімдеуінде.

Абай да өз өлеңдерінде көңіл архетипін Эго ретінде алады.

Зерттеуші бірегейлікке «эго құрылымы - ішкі, өзін өзі қалыптастыратын, қажеттіліктерді, қабілеттерді, сенімдерді және жеке тарихты динамикалық ұйымдастыру» ретінде белгіледі.

3) Эго құрылым ретінде-қажеттіліктерді, қабілеттерді, көзқарастарды және жеке тарихты ішкі, өзін өзіқалыптастыратын, динамикалық ұйымдастыру;

Ол копингті психикалық шиеленісті әлсірету үшін қолданылатын психологиялық қорғаныс тәсілінің бірі ретіндегі «Эго» динамикасы терминінде талдайды.