Өйткені майя сәуегейлері өмір сүрген замандарда не линза, не телескоп, не осы заманның космосқа байланысты қол жеткізген технологиялық жетістіктері атымен болған жоқ қой.

Марстың физикалық қасиеттері телескоп жасалғаннан кейін зерттеле бастады.

Марстың физикалық қасиеттері телескоп жасалғаннан кейін зерттеле бастады.

Жиырма жыл бойғы еңбегінен көзіне телескоп салып қараса да, жылт еткен жақсылық таба алмай қиналған соң қайран Қабекем күйінбей қайтсін?

Қaндaй ғылым жемісі болсын: телескоп, теледидaрдaн бaстaп компьютер мен лaзерге дейінгінің бәрінің мaқсaты – aдaм өмірін жеңілдетіп, мүмкіндігін кеңейту.

Мысалы: телескоп – қырағы түтік, кассиопеяны – ұялы жұлдыз, большая медведицаны – жетіқарақшы, Венераны – Шолпан, «Планеты в центре формулы души» дегенді – «Қолтықтағы планеттер» (Шолпан мен Меркурий), Румынияны – Ром елі, астрономды – астрономшы, жұлдызшы; географияны – геограпие немесе жағрафия; Иса пайғамбарды – Айса пайғамбар, Менделеевті – Менделейұлы, Грабені – Грабеұлы; овен – арқар, телец – бұғы, близнецы – егіз, рак – шаян, лев – арыстан, дева – қыз, весы – таразы, скорпион – жарақұрт, стрелец – мерген, козерог – серкемүйіз, водолей – суқұй, рыба – балық болып сауатты аударылған.

Яғни, бір біреудің біреудің қызығушылығы мүмкін микроскоп ашып жібереді де мысалы, біреудікін телескоп, біреудікін компас, біреудікін жаңағы керек кітап.

[С.Н.Кузнецова, Д.Н.Сапақов, И.Н.Васева, Ә.Қ.Жамиева, М.Қ.Құсайынова, М.Қ. Тасболатова. Жаратылыстану. Жалпы білім беретін мектептің 1-сыныбына арналған оқулық. – Астана: «Назарбаев Зияткерлік мектепт мына төмендегідей 70-тен астам (72) термин қамтылыпты: Ағза, дің, өсімдік, жанды табиғат (10, 11), жансыз табиғат (10, 11), мәдени өсімдіктер (13), жабайы өсімдіктер (13), тамыр (14), гүл (14), сабақ (14), жапырақ (14, 15), жеміс (14, 15), тұқым (14, 15), қоректік заттар (16, 17), жылыжай (17), тыңайтқыш (18), арамшөп (18), сусепкіш/лейка (18), ылғалдылық (18), қопсыту (18, 19), үй жануарлары (24), жабайы жануарлар (24), жыл құстары (28), қоныс аудару//миграция (29), мүмкіндігі шектеулі адамдар (33), зілтемір (33), сәбилік шақ, жасөспірімдік кезең, жастық шақ, кемелдену кезеңі, қарттық шақ (35), көгөніс (37), дәмдеуіш (37), каникул (38), мұражай (39), қозғалыс траекториясы (44), ғарыш (49), ғаламшар (49), шоқжұлдыз (50), астрономия (50), күнтізбе (52), аспан денелері (53), телескоп (54), зымыран (54), ғарыш айлағы (55), модель (58), глобус (58), жапсырма түйме (59), ермексаз (59), әуежай (62), электр энергиясы (63), магнит (63), жарықтандыру (66), қозғалтқыш (67), магниттік қасиет (69), табиғи жарық көздері (72), жасанды жарық көздері (74), шамшырақ/ маяк (75), ғимарат (76), аспашам (76), шам тізбегі (77), қалташам (80), отшашу (80), дыбыс көзі (82), табиғи дыбыс көзі (82), жанды дыбыс көзі (84), дыбыс толқындары (86), қатты дене (88), сұйықтық (88).

Мәселен, 1-сынып оқулығында: астрономия, глобус, каникул, кино, лейка, магнит, маяк, миграция, модель, телескоп, траектория, электр, энергия сынды кірме терминдер қолданылса, 2-сыныпқа арналған «Жаратылыстану» оқулығында: аквариум, атмосфера, бактерия, барометр, газ, гигиена, гипотеза, градус, кальций, километр, кран, лава, магнит, масса, материал, медуза, микроб, минерал, минут, океанариум, палата, пиктограмма, пластик, полиэтилен, полюс, рекорд, ре сурс, секунд, стадион, театр, температура, термометр, террариум, траектория, хрусталь, эврика, экран, эксперимент, электр, эталон тәрізді 40 кірме сөз кездеседі.

Ал аквариум, астрономия, магнит, маяк, миграция, модель, телескоп, траектория, электр, энергия (1-сынып), атмосфера, бактерия, барометр, гигиена, гипотеза, кальций, лава, лейка, масса, материал, медуза, минерал, океанариум, палата, пиктограмма, полиэтилен, полюс, ресурс, термометр, террариум, траектория, хрусталь, эврика, эксперимент, эталон сияқты терминдердің мағынасын 1-2 сынып оқушыларының басым көпшілігі түсінбейтіні анық.

Ал енді астрономия, қозғалыс траекториясы, жасанды жарық көздері, табиғи жарық көздері, мүмкіндігі шектеулі адамдар, сәбилік шақ, жасөспірімдік кезең, жастық шақ, кемелдену кезеңі, қарттық шақ, телескоп, аспан денелері, бунақденелілер, бауырмен жорғалаушылар, қосмекенділер, жүзбеқанаттар, сүтқоректілер, шоқжұлдыз, модель, жапсырма түйме, магниттік қасиет, дыбыс көзі, табиғи дыбыс көзі, жанды дыбыс көзі, дыбыс толқындары, қатты дене, шам тізбегі, электр энергиясы сияқты күрделі ұғымдарды білдіретін терминдерді 1-2 сынып оқушыларына оқытудың қандай қажеттіліктен туындағанын түсіне алмадық.