Абай «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа» деп ой түйді.

Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа.

Сұңғыла ақыл-ойдың иесі ретінде ол өмірдің мәнін жан тәнімен сезініп: «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, не қызық бар өмірде онан басқа?» – дегенді шынайы көңілмен айтуға кірісті.

Алланың өзі де рас, сөзі де рас, Рас сөз ешуақытта жалған болмас, – немесе Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде одан басқа?!

Асылы, ғаламның құрылымдық жүйесі Абайдың танымында «Алланың өзі де рас, сөзі де рас», «Алла өзгермес», «Алла мінсіз әуелден...», «Құран рас, Алланың сөзі дүр ол», «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа?», «Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй, ол Алланы жаннан тәтті», «Бір Құдайдан басқаның бәрі өзгермек», «Әуелі аят, хадис – сөздің басы», «Безендіріп жер жүзін Тәңірім шебер», «Алла мықты жаратқан сегіз батыр» деген қисынды қағидаттарын айрықша атауға болады.

«...Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа!?» деген тұжырымға тоқталды.

Адамды сүй, Алланың хикметін сез,

«Адамды сүй, Алланың хикметін сез» деген Абайдың тұжырымы Шекспирдің Гамлетінің адамды сүю проблемасының негізінде жатыр.

«Баласының есейгенін ана байғұс сез­бей де қалады екен-ау!» деп ойладым.

Сонда «нау» индо-европалық халықтар дараланудан бұрынғы сез болып шығады.

Абайдың айтар ұлағаты да осы: «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа?!».

Абай бірде «Ойлы адамға қызық жоқ бұл жалғанда» деп келіпті де, енді бірде «Адамды сүй, Алланың хикметін сез, Не қызық бар өмірде онан басқа?!» депті.

Адам баласын екі дүниенің сырын білмекке шақырған кемеңгер ақын бірде «Адамды сүй, Алланың хикметін сез» десе, енді бірде «Адамзат – бүгін адам, ертең топырақ, Бүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ, Ертең өзің қайдасың, білемісің?