Ойбай, Аляскада алтын көп екен, жаңағы жұрттың бәрі алтын тауып, байып кетіпті мыш деген.

Дөңгелек ондықтар атауы – жиырма (20), алпыс – алтымыш (60), жетпіс – жетіміш, сексен (80), тоқсан (90) этимологиялық жағынан күрделі сан есімнен, яғни екі санның бірігуінен жасалып тұр: екі, алты, жеті, сегіз, тоғыз бірліктерінен -мыс, -пыс, -піс (мыш, -миш), -ен, -ан (он сөзінің варианттары) морфологиялық элементтер.

Атал- мыш ғалымдарымыз өнердің ежелден синкреттілігін, қабаттаса жүретін тұтастығын дәлелдейді.

Орхон жазба ескерткіштерінде – мыш жұрнағы өткен шақты білдіру үшін қолданылған.

Орхон ескерткіштерінде – мыш жұрнығы

3 жақ - мыш -

Орхон екерткіштеріндегі –мыш жұрнағының қолданылуы:

Қорытындылай келе Орхон ескерткіштерінде өткен шақ –ды және –мыш жұрнақтары

Есімшенің «мыш» формасын зерттеушілер бір ауыздан көне түркі тіліне тән қосымша және қазақ тілінде белсенді қолданылмайтынын алға тартады:

Ысқақов мыш және оның варианттарын көне деп атап, етістіктерден зат есім тудыратын өнімсіз жұрнақ ішінде береді:

«мыс, міс, мыш, піш көне формалары кейбір сабақты етістіктерге ғана жалғанып, олардан конкретті зат атауларын жасаса, кейбір салт етістіктерден абстракт зат есімдер тудырады.

Алпыс, жетпіс дегендер де мыш жұрнағының дауыссыздар ассимиляциясы негізінде пыс болып өзгерген түрі болса керек.

Өйткені бұлар өзге түркі тілдерінде мыш вариантымен айтылады, алтымыш, алтмыш секілді.

Ал енді «мыш» кітаби тілдің элементі десек, «мыс»ты қалай шағатайша дейміз?

«мыш» жұрнағының түрік тілдерінің ілгергі дәуірінде өткен шақтық есімше жасайтын өнімді формасы болғанын тілдік фактілер көрсетеді.

быт, бут, пит, мыт, мүт (Түрік тілдеріндегі с/ш-лар якут тілінде «т»-ға айналатыны аян, сонда «мыш» жұрнағы бұл тілде «быт» болады) деген нұсқаларында белсенді жұмсалады: Кини суруйбут кинигелерин билбеттер «Оның жазған кітаптарын білмеген екен».

Сонда кейбір түркі тілдерінде мыш актив жұрнақ болып жұмсалса, қазақ және өзге тілдерде ол бұрыннан жасалған қазір бөлшектеуге келмейтін қолданыстарда сақталған.

«XIX ғасырдың екінші жартысындағы жаңа жазба әдеби тілінің кейбір жазба нұсқаларында есімшенің бірінші атрибуттық қызметіндегі «ған» жұрнағының орнына «мыш» қосымшасы қосылған вариантының да кездесетінін көреміз.

Десек те, автордың айтуынша сол дәуірде қазақша «ған» нұсқасы «мыш» вариантына қарағанда жиірек қолданылған.

«Мыш» формасы XX ғасыр басында да жиі ұшырасады, өйткені тіл мамандары бұл тұлғаның жиырмасыншы ғасырдың басындағы әдебиеттің негізгі ерекшелігі екенін да айтып өткен болатын:

«Қазіргі қазақ тіліндегі өткен шақ есімшесінің «ған» тұлғасының орнына XX ғасырдың басындағы әдеби шығармаларда «мыш» тұлғасы да жүрген.

Осыған қарап, «мыш» есімше жұрнағының «мыс» вариантын шағатайшадан келді деп қарамай, көне түрік дәуірінен келе жатқан, қазақ жұртын құраған тайпаларға тән төл формант болды деп топшылауға болады.

Ал «мыш» нұсқаларына келсек, онда мәселеге басқа қырынан келу керек сияқты.

Бұлай деуімізге себеп, біріншіден, оның ақын шығармаларында көне түрік ескерткіштері мен шағатайшадағыдай «ш»лы нұсқасында келеді (қазақ тілінде түрік тілдеріндегі «ш» дыбыстары жаппай «с» дауыссызына ауысатыны белгілі), екіншіден, ол өлеңдерде емес, қазақтың ескі жазба тілінде жазылған қара сөздерде жұмсалады; үшіншіден қазақ тілінің тарихын зерттеуші ғалымдар «-мыш» тұлғасының кітаби немесе шағатай тіліне тән екенін айтады; төртіншіден «мыш»