Результат поиска
Объем корпуса: 22 223 документов, 23 443 589 слов
«Сингармонизм»
Син-гар-мо-низм
с - дауыссыз, қатаң, тіл ұшы, жуысыңқы и - жіңішке, қысаң, езулік, қосарлы/кірме әріп н - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, тіл ұшы, тоғысыңқы г - дауыссыз, тіл арты, ұяң, шұғыл, тоғысыңқы (жуысыңқы) а - дауысты, жуан, ашық, езулік, тіл арты р - дауыссыз, үнді, ызың, ауыз жолды, діріл, тіл ұшы, жуысыңқы м - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, ерін-ерінді, тоғысыңқы о - дауысты, жуан, ашық, еріндік, тіл арты н - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, тіл ұшы, тоғысыңқы и - жіңішке, қысаң, езулік, қосарлы/кірме әріп з - дауыссыз, ұяң, тіл ұшы, жуысыңқы м - дауыссыз, үнді, шұғыл, ызың, мұрын жолды, ерін-ерінді, тоғысыңқы
49 документов найдено
-
Мұхтар ҚАЗЫБЕК. ДӘУБАБА
Дәубаба атауы фонетикалық өзгеріске, сингармонизм, буын үндестігі заңына сәйкес Даубаба болып аталынып та келген болатын.
-
Ғарифолла ӘНЕС. ҰЛТТЫҢ ҰЛЫ ҰСТАЗЫ (Ағартушының педагогикалық еңбектері хақында)
– Қазақ тіліндегі үндестік заңдылығын (сингармонизм) танып-білуі.
-
Абай АЙМАҒАМБЕТ. Бізде жақсы жобалар бар...
Керек болса жергілікті журналистер сингармонизм заңдылығын бұзбай сөйлейді.
-
Темірғали КӨКЕТАЙ. Терминология тезге түсуге тиіс
Себебі олар өзге ұлттар сөзін сингармонизм және басқа да заңдылықтарды пайдаланып қаптаған кірме сөздерді өз сөздері етіп жіберген.
-
Кәдірбек Сегізбайұлы. Асыл сөзім жасық сөзге айналды ма?
Өкінішке қарай, естілер сөздің тыңдарманның құлағына жағымды болып жетуі үшін ең алдымен, сөйлем мүшелерінің өз орнында тұруы, яғни сөйлемнің дұрыс құрылуы, – үндестік заңы (сингармонизм), әуезділігін (музыкалылығын) сақтау, басқа тілдің (орысша) сөздерін орнымен ғана қолдану, қазақ тіліндегі әбден қалыптасқан сөздерді бұзбай айту т.б.
Тіліміздің әуезділігіне сай деректір, трактір, пропессір деп жазсақ сингармонизм заңдылығын сақтап қалар едік.
-
Ана тілі газеті. ТӨЛ ӘЛІПБИ ТӨРГЕ ОЗСЫН
Бір сөздің ішіндегі дыбыстардың бәрінің бірдей дауыспен (не жуан, не жіңішке) ұйқасып айтылуын білім тілінде «сингармонизм» дейді.
Сингармонизм деген сөз – қазақша айтқанда, үндестік, ұйқастық деген мағынада» деген еді.
-
Қаламқас Қалыбаева. ӘР ТІЛДІҢ ӨЗ «ТАБИҒАТЫ» БАР
Ол кезеңде сөйлеу тілімізде негізгі үндесімділік заңдылығы (сингармонизм) салтанат құрып тұрған кез еді.
Яғни бұл кезеңде тіліміздегі «сингармонизм» заңдылығы қазақтың өз сөздерінде де сөз арасында естілетін қысаң дауыстыларды (І,Ы) естілуі бойынша жазу арқылы (тұуралы, тарыйқый, шұу, жатұу, білүу, болұу, отырұу) кірме сөздерді де тіліміздің заңдылығына тастай етіп бағындыратын «тілдік механизмін» жұмыс істетіп отырғандығын көреміз.
Осы кезден бастап тіліміздегі кірме сөздерді өзіне толық бағындыруда «кілт» болып отырған, тіліміздің үндесімдік заңына (сингармонизм) деген ғалымдарымыздың көзқарасы да өзгеріп «сингармонизм соншалықты тұрақты құбылыс емес, ол да өзгереді» деген сияқты пікірлер белең ала бастады.
Осы кезден бастап тіліміздегі кірме сөздерді өзіне толық бағындыруда «кілт» болып отырған, тіліміздің үндесімдік заңына (сингармонизм) деген ғалымдарымыздың көзқарасы да өзгеріп «сингармонизм соншалықты тұрақты құбылыс емес, ол да өзгереді» деген сияқты пікірлер белең ала бастады.
Сол сияқты Н.Маррдың «Тілдердің сатылай дамуы» теориясына сүйене отырып: «Мен қопармалы тіл жалғамалы тілден жетіліңкірек екеніне қосылам» деген пікірлері ғалымның кірме сөздерді игеруде кілт болып отырған үндесу заңдылығын, яғни сингармонизм заңдылығын да қайта қарап, оны түркі тілдері үшін де тұрақты құбылыс емес деген ойға алып келген еді.
Мысалы, әліпби мен емлені орыс тілінің заңдылығына жақындатып жазуға көшу, яғни тіліміздің сингармонизм заңдылығын алға тарта берудің қажет еместігі жайлы ойларды Сәрсен Аманжолов та осы кезден бастап жиі айта бастады.
Ғалым, тіпті қазақ тілінің сингармонизм заңдылығына бағынатындығына дүдәмалмен қарап, «Социалистік Қазақстан» (1933 жылы) газетіне жариялаған мақаласында: «Қазақ тілінің сингармонизм заңына бағынатындығы бұлай тұрсын, қазақтың ежелгі сөздерінің талайы дыбыс жүйелі принципке бағынбайтын еді.
Ғалым, тіпті қазақ тілінің сингармонизм заңдылығына бағынатындығына дүдәмалмен қарап, «Социалистік Қазақстан» (1933 жылы) газетіне жариялаған мақаласында: «Қазақ тілінің сингармонизм заңына бағынатындығы бұлай тұрсын, қазақтың ежелгі сөздерінің талайы дыбыс жүйелі принципке бағынбайтын еді.
Ал 1940 жылдан бастап, қазақ жазуының кирилл жазуына көшірілуі, орыс әріптерінің енгізілуі, 1957 жылғы қабылданған емле ережесі бойынша «оңтайландырып жазу» үрдісінің жолға қойылуы, яғни И,У таңбаларының таратылмай жазылуы, сөз басындағы, сөз арасындағы қысаң дауыстыларды үрдісі тіліміздің сингармонизм заңдылығының кірме сөздерге жүргізетін билігіне біржолата тосқауыл қойды.
Яғни ғалым көптеп келе бастаған орыс сөздері тіліміздің сингармонизм заңдылығын қалайда әлсірететінін орынды байқаған.
-
Бексұлтан Нұржекеұлы. Түңілмесіме тірек бар ма?
О кісінің «Қазақ-қырғыз тіліндегі сингармонизм заңы» атты еңбегін (сингармонизм – үндестік заңы) оқысаңыз, тіліміздің табыйғый жағдайы тасқа таңба басқандай ап-анық жазылған ғой.
О кісінің «Қазақ-қырғыз тіліндегі сингармонизм заңы» атты еңбегін (сингармонизм – үндестік заңы) оқысаңыз, тіліміздің табыйғый жағдайы тасқа таңба басқандай ап-анық жазылған ғой.
«Сингармонизм тіліміздің негізгі заңы» деп дәлелдеген Х.Досмұхамедовтің пікірін кәзіргі ғалымдар жоққа шығара ма?
«Мектеп пен баспаның тілі дұрыс тіл болса, елдің тілін көркейтіп, байытып, гүлдендіреді: мектеп пен баспада қолданған тіл шатысқан тіл болса, ол ел – сорлы ел», – деген ғой Халекең, – Мұндай елдің тегі бұзылмай қалмайды», – деген ғой әлгі «Қазақ-қырғыз тіліндегі сингармонизм заңы» атты еңбегінде.
-
Әлімхан ЖҮНІСБЕК. АДАСҚАННЫҢ АЛДЫ – ЖӨН, АРТЫ – СОҚПАҚ...
Қазақ тілі, тіптен бүкіл түркі тілдері, үндесім (сингармонизм) тіл болып табылады.
Қазақ тілін үндесім (сингармонизм) тіл етіп тұрған осы төрт дыбыс: Iɪ, İi, Uu, Üü.
-
Сейдін БИЗАҚОВ. ЕМЛЕНІ ҰШТАП, ОРФОГРАФИЯНЫ ЖЕТІЛДІРЕМІЗ ДЕСЕК...
Әуел баста түркі тілдерінің баршасына ортақ сингармонизм кейін келе елеулі түрде өзгеріске ұшырап, туыс тілдер үш топқа бөлінді.