Ұлттың ұлы тілегі де, тәуелсіздіктің тірегі де, отандық журналистиканың төлқұжаты да «Егемен

1997 жылдың 22 ақпанында «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Ұшқынның» редакторы болдым...» деген жарияланымнан кейін ғана Халел басылым көшбасшыларының қатарына қосылды.

«Ұшқынның» шежіресін тыңнан бастайтын мәліметтерге алғаш ден қойғызған Батыс Қазақстан облыстық архивінен табылған деректер еді.

Алайда, есiмi ұрпақ санасынан ұмытылған, «Егемен Қазақстан» газетiнде 78 жылда қызмет iстегендер тiзiмiне журналистер, корректорлар, мәшiңке басушылар түгел жазылғанда, аты-жөнi енбей келген адамды «Ұшқынның» тұңғыш редакторы ретiнде таныту үшiн дәлелді құжаттар іздей түстік.

Қазақ жастарының жоғары білім алуына атсалысып, өз тұсының озық ойлы адамы болған Мұхамеджанның ұлы Халел қазіргі Батыс Қазақстан облысының Қазталов ауданындағы Ағашүй ауылында 1892 жылы дүниеге келген.

Халелдің қызы Шолпан – мемлекет қайраткері, Қазақстан КП Орталық комитетінің екінші хатшысы Сағидолла Құбашевпен отбасын құрды.

Әлі есте, оқу бітіре салып елордаға қоныс аударғанда, Алматыдағы журналистік ортаны сағынатынымызды білсек те, астанада ақпарат кеңістігінің алпауыты – «Егемен Қазақстан» газеті бар ғой деп бас шаһар жаққа тәуекел еткен едік.

Сол кездегі газеттің бас редакторы болған Жанболат Аупбаев жылы сөйлеп, ақылын айтса, кейін бүгінгі газет басшысы Дархан Қыдырәлі талай жасты қолдап, қызметке қабылдап, «Егемен Қазақстан» мектебін көруге кең жол ашып берді.

Өйткені «Егемен Қазақстан» жай ғана қызмет орнынан бұрын, ең әуелі кәсібін енді бастаған жас маман үшін тағылым мен тәрбие мектебі.

Ол – бір ғасыр бойы «халықтың көзі, құлағы һәм тілі» (А.Байтұрсынұлы) болып келе жатқан еліміздің бас газеті, ұлт мерейі – «Егемен Қазақстан»!

«Егемен Қазақстан» газетінің Талдықорған облысындағы меншікті тілшісі, журналист Сейдахмет Мұхаметшин балуан денелі зор кісі.

Оған себеп мынау: 1930 жылдың басында БК(б)П Қазақстан өлкелік комитетінің бірінші хатшысы Ф.И.Голощекин арнайы жиын ашып республиканың бас басылымы «Еңбекші қазақ» газетін бұрынғы алашордашыл бағыт ұстануда, кері тартпа ескішіл, ұлтшыл «Қазақ» газетінің ізімен кетіп бара жатыр деген айықпас айып тақты.

Қуғын-сүргін жылдары «Социалистік Қазақстан» газетінде бөлім меңгерушісінің орынбасары қызметін атқарған белгілі өлкетанушы-жазушы Жайық Бектұров өзінің естелігінде: «1938 жылдың басы.

Қысқасы, газет 1919-1938 жылдары «Ұшқын», «Еңбек туы», «Еңбекшіл қазақ», «Еңбекші қазақ», «Социалды Қазақстан», «Социалистік Қазақстан» аталған шақтарда редактордың орынбасары Рахым Сүгіров, бөлім меңгерушісі Хамза Абдуллин, Әбдірахман Айсарин, меншікті тілші Мүтәліп Ахметов, Ғазиз Исмағұлов, фототілші Макс Шохор, газетке автор болған мәдениет, ғылым, өнер қайраткерлері Темірбек Жүргенов, Нәзір Төреқұлов, Дінмұхаммед Әділов, Қоңырқожа Қожықов секілді ондаған арыс оққа байланды.

Қысқасы, газет 1919-1938 жылдары «Ұшқын», «Еңбек туы», «Еңбекшіл қазақ», «Еңбекші қазақ», «Социалды Қазақстан», «Социалистік Қазақстан» аталған шақтарда редактордың орынбасары Рахым Сүгіров, бөлім меңгерушісі Хамза Абдуллин, Әбдірахман Айсарин, меншікті тілші Мүтәліп Ахметов, Ғазиз Исмағұлов, фототілші Макс Шохор, газетке автор болған мәдениет, ғылым, өнер қайраткерлері Темірбек Жүргенов, Нәзір Төреқұлов, Дінмұхаммед Әділов, Қоңырқожа Қожықов секілді ондаған арыс оққа байланды.

Газет құрылтайшысы: «Қазақстан өлкелік партия комитеті, Өлкелік кеңес комитеті мен Кәсіпшілер кеңесі, Сырдария губерниялық атқару комитеті мен губерниялық партия комитеті» делініпті.

Онда былай деп жазылыпты: «Қазақстан үкіметі «Еңбекші қазақтың» мың саны шыққан күні басқармаға, жазушыларына, жұмыскерлеріне, ауыл тілшілеріне құтты болсын айтады.

«Еңбекші қазақ» Қазақстан жұмыскер-диқан үкіметінің тұңғыш өлкелік газеті болып 6 жылдан бері қалың қазақ еңбекшілерімен тілдесіп, мұңдасып келеді.

Қазақстан үкіметі қызметтерің әрдайым жемісті, берекелі болуына тілектес».

Хат соңына Қазақстан Орталық атқару комитеті алқасының орынбасары Бегімбетұлы Ыбырайым, Комиссарлар кеңесінің ағасы Нұрмақұлы Нығымет, Қазақстан Орталық атқару комитетінің хатшысы Аралбайұлы Айдар деп қол қойыпты.

Хат соңына Қазақстан Орталық атқару комитеті алқасының орынбасары Бегімбетұлы Ыбырайым, Комиссарлар кеңесінің ағасы Нұрмақұлы Нығымет, Қазақстан Орталық атқару комитетінің хатшысы Аралбайұлы Айдар деп қол қойыпты.

– Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың еліміздің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу және сақтау қажеттігі туралы үндеуіне Шығыс Қазақстан алғашқылардың бірі болып үн қосты.

Азаттық үшін арпалысқан тұлғалардың еңбегінің өтеуіндей болған тәуелсіздіктің қарсаңында «Социалистік Қазақстанның» ең бірінші болып «социализммен» біржола қош айтысып, «Егеменді Қазақстан» атануының өзі елдің еңсесін биіктетті.

Бұл мақала белгілі журналист-публицист, «Egemen Qazaqstan» газетінің Солтүстік Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі қызметін атқарған, елдік мүдде, ұлттық мәселелерде «Егеменнің» туын биік ұстаған марқұм Мәлік Мұқанов туралы жазылды.

Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз хатшысы:

«Социалистік Қазақстан» кезінде мақала жазып, көп оқыдық.

– Қазақстан және қазақ журналистикасы тарихында «Egemen Qazaqstan»-ның орны бөлек.

Сондай-ақ сенаторлар Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы Мемлекеттік шекара арқылы өткізу пункттері туралы үкіметаралық келісімге өзгерістер енгізу туралы хаттаманы ратификациялады.

Хаттамаға қосылу Орхус конвенциясын іске асыру аясында Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше басқа мемлекеттермен ынтымақтастығын нығайтудың қисынды жалғасы болып табылады.

Сенат отырысында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне дене шынықтыру және спорт мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы екі оқылымда қаралды.

Заң жобасының мақсаты – жоғары жетістіктер спортында допингті қолданғаны үшін жауапкершілікті күшейту мәселелері бойынша дене шынықтыру және спорт саласында Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамаларын жетілдіру, сондай-ақ спортта демеушілікті құқықтық регламенттеу.

1951 жылғы 29 қыркүйекте «Қазақстан Компартиясы ОК: «...Е.Бекмахановтың кітабы туралы мақаласында қателіктерге жол бергені үшін Қ.Шәріпов жолдас «Социалистік Қазақстан» газеті редакторы қызметінен босатылсын» деген қаулы алды.

1951 жылғы 29 қыркүйекте «Қазақстан Компартиясы ОК: «...Е.Бекмахановтың кітабы туралы мақаласында қателіктерге жол бергені үшін Қ.Шәріпов жолдас «Социалистік Қазақстан» газеті редакторы қызметінен босатылсын» деген қаулы алды.

Ал Қазақстан КП ОК бюросының 1960 жылғы қаулысы мынадай: «...республика партия ұйымының идеологиялық жұмысына үлкен нұқсан келтіретін «Тұрар Рысқұлов» мақаласын жариялауға байланысты Қ.Шәріпов жолдас «Социалистік Қазақстан» газеті редакторы және коллегия мүшесі қызметінен босатылсын».

Ал Қазақстан КП ОК бюросының 1960 жылғы қаулысы мынадай: «...республика партия ұйымының идеологиялық жұмысына үлкен нұқсан келтіретін «Тұрар Рысқұлов» мақаласын жариялауға байланысты Қ.Шәріпов жолдас «Социалистік Қазақстан» газеті редакторы және коллегия мүшесі қызметінен босатылсын».