Жоғарыдағы сонетінде сүйген адамға құл болған жанның сол сезімге деген ризашылығын ұқтырады.

Шекспирдің махаббат лирикасының кейіпкері оған құл болған, сүйгенінің жүрегінің тұтқыны болған, өмірден өзге жарық көрмейтін соқыр жан.

«Құл ешкімді сүйе алмайды, жарығым» дейтін Жұмағам еріксіз еске түседі осындайда.

Күллі адамзатты құл ету болды.

Мәдениетті комерцияға басыбайлы құл қылудың соңы сорға айналып барады!

Өз отанындағы вертикаль сипатта (тарихи тамыр, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен дәстүр, отбасылық шежіре, қоғамдық салт т.б.) түзілген құндылықтар әлемінен ажырап құлдыққа жегілген жандарға жаңа отанында өзі секілді құл болған тағдырлас адамдармен қол ұстасып тіршілік үшін арпалысуға тура келеді.

Азаттықтың қадiрiн бiлу үшiн, әуелі құлдықты, құл екеніңді сезiну керек емес пе?!

Құл құл екенiн бiлмей тұрып ешқашан еркiндiкке ұмтылмайтыны секiлдi, олар тәуелсiздiктiң iргесiн бекiтуге еңбек етуден гөрi, көрген өнегесi бойынша, бесiктен белi шықпай жатып жүректерiн жайлатып алған көк тиын үшiн жандарын қиюға әлдеқайда бейiл.

Құл құл екенiн бiлмей тұрып ешқашан еркiндiкке ұмтылмайтыны секiлдi, олар тәуелсiздiктiң iргесiн бекiтуге еңбек етуден гөрi, көрген өнегесi бойынша, бесiктен белi шықпай жатып жүректерiн жайлатып алған көк тиын үшiн жандарын қиюға әлдеқайда бейiл.

Жасақтар мен әскери топ басшылары еңбегі мен қызметіне қарай жер алуға, сауда жасауға, әйел алып, құл ұстау секілді артықшылыққа ие болды.

Осындай тұлғалар халықты құлақкесті құл көріп, айтқанына көнетін, айдағанына жүретін қой секілді ұстағысы келетін сұрқия жүйеге қарсы тұрады.

Сонда адамзат қоғамының құл иеленушілік формациясы туралы оқығанда, осы елдің тарихына бойлағанбыз.

Аптапты Египет аспаны астында мыңдаған құл тас қарумен дәу тастарды бөліп алып, оны құрылыс орнына арқанмен сүйретіп жеткізген, пирамида биіктеген сайын тас блоктарды қолмен жоғары көтерген деген пікірлер басым.

Шығыс адамы құл болып, бұл фәниге азап шегу үшін келгенін менталдық деңгейде мойындап, санасына сіңіріп алды.

Ақыры, «құл боламын» мен «азап шегемін» Шығысты «арманына жеткізіп», Батыстың отарына айналдырып, табанына салып берді.

Ешкім де саналы түрде құл болғысы келмейді дерсіз.

Ал іс жүзінде, адамдар, сонымен қоса, қоғам да құлдыққа түспейтін жол бола тұра, құл болатын жолға өз еркімен түсіп алып, маңа береді.

Бөгде көзге оның құл болуды қалап алғаны айшықты көрінеді.

Шығыста құл болу үшін күрес ешқашан тоқтаған емес.