Құз сөзі тау шыңы, биік жартас, тік шатқал деген мағына береді.

Ескі түрікшеде таудың күн түспейтін жағын құз деп атаған екен.

Бір жағым құз, келесі бет қалың әскер, қолда домбыра, үстімде сауыт.

Сауырдың төменгі сілемі Майқапшағайдың жоғарғы шатында Бүркіт ұясы дейтін биік құз бар.

Ұя жалама беттегі тас қуысына салынған, астыңғы жағы құз, бас жағы найза шың.

Құз ұясындағы балапанды алу үшін Асубай құсбегі көп жыл әрекет жасайды.

Алдымен даярлап әкелген бірнеше қайыс арқанға керегеден жасалған ергеншекті байлап, денесі жеңіл, әрекеті қағылез бір жігітті құз басынан құлдилатып ұяға түсіреді.

Ұяға түскен жігіт даярлап апарған ат көрпеге балапанды бөлеп алып, құз басындағы жігіттердің күшімен төбеге аман-есен шығады.

Қалай дегенмен де, төбесі көрінгенімен түбі жеткізіп болмайтын, қара құз шыңдар сияқты, Нұрмұханның сан қырлы таланты кім-көрінгенге ашыла бермейді.

Ал, тамырын ащы су жайлап кеткен қоғамның алды – жар, арты – құз.

Оқжетпесті іргелей, сұр таспа жолмен Көгілдір қолтықты орағыта Бурабай елді мекеніне қарай бет түзесеңіз, Бурабайдың күміс көлінің кемеріне төніп тұрған құз жартасты көресіз.

Таутекеге жете бере, күміс көлдің үстін ала Жекебатыр тауына қарай мойын бұрсаңыз, сонау құз үстінде қарны жер сызған саулықты көресіз.

Сол құз, жақпартастардан жүктерін әупірімдеп алып өтіп, Шалкөденің жайлауына жайғасатын болған.

Жол ұзақ болды, – Артым құз, Алдым мұзарт болды.

Өйткенi ол: «Арымас аттар мiнетiн, тозбас тондар киетiн; қара тастарды қақ жарып, қарағайдай қаптап өсетiн; қара нарлары шудалары желкiлдеп қара бұлттардай көшетiн; айғырлары күнге қарап кiсiнеп, биелерi айға қарап құлындаған; кетiссе – бұрылмаған, сөздерiн тасқа қашаған; алыпсоқтарының итаяғын оюлап жезден жасаған; қамалдары құлжалар шыға алмас, ақар-шақар құз болған; қағандары күн астындағы Күнiкей қызды алған; күн жағы күмiс дiңгектi, ай жағы алтын дiңгектi ордада отырған; сол жақтан келгендi жапырған, оң жақтан келгендi опырған; желдей аңқылдап, сұңқардай саңқылдап сөйлейтiн таудай биiк халық едiк.

Шәкәрімнің де құз жартасқа тыққан кітаптары табылмады.

Баукең аласа үстелдің үстінде құз жартастың басындағы кәрі бүркіттей қайқайып отыр.