Ежелгі көк түріктер дәуірін зерттеуші ғалым Қ.Сартқожаның пайымдауынша «кірке» ұғымы көне түркілерден бері келе жатқан ритуал («Таста қалған таңбалар».

Діни рәсімдердегі құлшылық ету, жалпы алғанда, ұжымдық ритуал болғандықтан, қазіргі кезде де мешіттер, шіркеулер, басқа да ғибадат орындары, будда мүсіндері т.б.

Американдық антрополог Дэвид Кертцер өзінің «Ритуал, саясат және билік» еңбегінде мемлекеттік тұрғыда мәртебесі бар мерекелерді атап өту – бұл жыл сайын көпшілікпен қайталану арқылы жадыда мнемоникалық актілерді бекітеді делінген (Кертцер, 2014; 144-154).

Бұл жөнінде фольклортанушы К.Матыжанов «Ойын мен рәсім (ритуал) – адамзат қоғамының аса маңызды әлеуметтік қарым-қатынас құралы» атты мақаласында (Матыжанов, 2021: 17) кеңірек тоқталған.

Рәсім (ритуал) – ұғымының ғылыми термин ретіндегі мәні тұтастай алғандағы адамзат таным- түсінігінің тарихы мен өзгеріс жолын қамтитын күрделі құрылым.

Қасқабасов (Қасқабасов, 2008: 352-435) алғаш айтса, жалпы ойындық фольклордың , соның ішінде рәсімдік ойындардың сипатын ажыратып көрсету К.Матыжановт ың «Рухани уыз» (Матыжанов, 1995: 97) ғылыми монографиясында көрініс тапса, зерттеуші «Ойын мен рәсім (ритуал) – адамзат қоғамының аса маңызды әлеуметті к қарым-қатынас құралы» атты мақаласында (Матыжанов, 2021: 18) рәсім мен ойынға қатысты теориялық тұғырнама жасады.

Ғалым ритуал мен ойынның арақатынасын әр тараптан қарастыратын зерттеушілердің, мысалы ойынды күрделі, рәсімді қарапайым деп тұжырымдайтын Берннің (Берн, 1998: 19-20) ойын мен рәсімді «шартты мінез-құлықтың екі негізгі түрі» – деп санайтын А.

Бұл тұрғыда рәсімді ритуал ұғымының баламасы ретіндегі термин ретінде алғаш наным –сенімдер ғұрпына қатысты Б.Абылқасымов (Абылқасымов, 1993: 29-35) қолданса, ал отбасылық ғұрып фольклорына қатысты К.Матыжановтың (Матыжанов, 2007: 118 ) еңбегінде қолданылып, аталмыш мақаласында ойынның ритуалдық бастаулары, ритуал мен ойынның уақытқа, кеңістікке қатыстылығы жайлы қазақ ойындарының мысалдарында ғылыми ой-тұжырымдар жасалды.

Бұл тұрғыда рәсімді ритуал ұғымының баламасы ретіндегі термин ретінде алғаш наным –сенімдер ғұрпына қатысты Б.Абылқасымов (Абылқасымов, 1993: 29-35) қолданса, ал отбасылық ғұрып фольклорына қатысты К.Матыжановтың (Матыжанов, 2007: 118 ) еңбегінде қолданылып, аталмыш мақаласында ойынның ритуалдық бастаулары, ритуал мен ойынның уақытқа, кеңістікке қатыстылығы жайлы қазақ ойындарының мысалдарында ғылыми ой-тұжырымдар жасалды.

Себебі, рәсім (ритуалдың басталуы мен аяқталуы, атқарылу барысындағы қатаң сақталу заңдылықтарының міндеттілігі ( себебі толық заңдылықпен жасалғанда ғана рәсім көздеген нәтиежеге толық қол жеткізе алады, ритуал тұтастай киелілікке ие) рәсімді ойыннан ажырататын басты белгілерінің бірі болып табылады.

Вот почему пятикратное ежедневное религиозное соблюдение и ритуал настолько важны для ислама» [18, p.68.].

Атап айтқанда, ол бастапқы руханилықтың тұтастығын бейнелейді, өйткені оның көптеген функциялары бар: миф пен ритуал, сенім мен дін, шындық пен шынайылық, қасиетті құбылыс, халықтық медицина, аскетті гуманизм.

Мақалада ойын феноменінің рәсім (ритуал), ғұрып (обряд), салт-дәстүр сияқты мәдени-әлеуметтік категориялармен арақатынасы қазақ және түркі тектес халықтардың фольклорлық-этнографиялық материалдары негізінде қарастырылады.

Адамзат қоғамындағы аса маңызды әлеуметтік феномен ретінде ойын мәдениеттің - рәсім (ритуал), ғұрып (обряд), салт (обычай), дәстүр сияқты элементтерімен тығыз байланысты.

скорее игра предшествует ритуалу как имитация событий, которые затем могут приобрести сакральный смысл <...> Сфера игры могла пополняться из ритуального фонда культуры, но <...> ритуал – отнюдь не единственный источник игры» (Байбурин, 1993: 243).

Кез келген қазақтың классикасын оқысаң, егер ол жерде сондай бір ритуал немесе ет жеген тамаққа байланысты нәрселер болса, ол жерде барлығы ет дейді.

Өйткені ет қазақ қоғамында, оның әрбір қадамында оны малды сойғаннан бастап ұсынғанға дейін мәдени мәндерге толы ритуал.

Енді бір ритуал, рәсімдерге жасалған и көп жемейсің де болды.

Олар адамның тұрмыстық және ритуал өміріне бекітіледі, сонымен қатар тілдік бірліктерінен көрініс табады»