діл қайраткерлерінің тұтас бір шоғыры қалыптасқанын көрдік.

Ел Конституциясында бекітілген мемлекеттіліктің мазмұны мен құрылымы, Қазақстанның ішкі және сыртқы саясаты осы мемлекеттілік идеясын қалыптастыруға, тұғырлауға арналса, осы жылдар ішіндегі зиялы қауымның көтеріп жүрген дін, діл, тіл, дәстүр, мәдениет мәселелері де мемлекеттік сананы нығайтуға бағытталған.

Солардың қатарында империяның орыс емес халықтарын басқару ісіне, Мемлекеттік думаға отар халықтардан өкілдер сайлаудың заңнамада қарастырылуына атсалысқан генерал Ғұбайдолла Жәңгірханұлы Шыңғысхан, түркі халықтарының тіл, діл, дін және істе бірлігі болуын көздейтін ағарту бағытында өте елеулі жұмыстар атқарған Ысмайыл Гаспринский бар және Алаш қозғалысының әр кезеңінде ел ішіндегі азаматтармен бірге әрекет ететін тарихи тұлғалар ішінен Әлихан Бөкейханов, Бақытжан Қаратаев, Серәлі Лапин, Жақып Ақбаев, Әлимардан Топчибашев, Әбдірәшит Ибрагимов, Шаһмардан Қосшығұлов, Сәлімгерей Жантөрин, Құтлұмұхамед Тевкелев, Шаһайдар Сыртланов, Тимофей Седельников, Ахмет Бірімжанов, Ильяс Бораганский, Рашид Ибрагимов, Мұстафа Шоқаев, Жаһанша Досмұхамедов, Ғаяз Исхаков, Зәки Валидов, Ахмед Цаликов, сондай-ақ Ресей империясының ІІ Николай патша, премьер-министр Петр Столыпин, Төртінші Дума төрағасы Михаил Родзянко, Мемлекеттік дума мүшесі, «Еңбекшілдер» фракциясының төрағасы Александр Керенский секілді мемлекет және қоғам қайраткерлерін де кездестіреміз.

Алыс-жақын шетелдерге тарайтын «Известия», «Московский комсомолец», «Комсомольская правда» сынды басылымдар, «Казахстанская правда», «Экспресс К» сияқты орталық газеттер бетінде жарияланған көсемсөздері, талдау-зерттеу мақалалары, сұхбаттары арқылы өз оқырманын тауып, ақпараттық кеңістігіміздің салиқалы сөз сарбазы ретінде танылған Аяған Өтенұлының жаңа кітабының түйіндемесі «жинақ заманымыздың көкейкесті түйткілдеріне-саясат пен экономика, тіл мен діл, ұлттық мәдениет, баспасөз мәселелеріне арналған», деп тұжырымдайды.

Ақиқатын айту керек, бұл басылым Теміртау қаласының руханиятын дамытуда тіл, діл және дін мәселесін батыл көтеріп, қоғамдық сананың сілкінуіне көп еңбек сіңірді.

Көшпелі және малшылық өмір салтын ұстанған көшпелілер соңғы алты мыңжылдықтың ішінде киелі Қазақстан жерінде бойына ұлттық діл мен этностық қасиеттің ашықтық, толеранттылық, қонақжайлық, басқа ұлт өкілдеріне деген сыйластық сияқты тамаша әрі қайталанбас белгілерін сіңіре алды.

Ұлтты сақтайтын – рухани құндылық, қадірлі қасиет, салт-сана, тіл, діл, жұртты сақтайтын – иесі саналатын қазақтың киелі жері, несін айтасың, бағын ашар, тағын бекітер байлығы.

Олардың ортақ идеясы – мәңгілік ел, идеологиясы – мемлекеттік тұтастық, ортақ жер, ортақ тіл, ортақ діл, ортақ экономика, ортақ қазына үлесі, заң дәрежесінде қатаң сақталатын дәстүрге негізделген ұлттық мемлекет.

Бірақ өз оқығанын өзі түсінбейтін кейбір діндарлар секілді емес, дін, діл, тіл мәселелерін қоса меңгеруге тырысып бағады.

Өлеңнің жан дүниесі мен эстетикасын діл тауып, оқырмандардың көңілінен шығып жүрген аудармашылар да жоқ емес.