Алайда, шын мәнінде, халық үніне құлақ асатын мемлекет және мемлекеттік қызметшілердің бойында эмпатия, уайымдау сезімі болуы керек.

Бұл ажырамас ақық қатынас – Алпысбайдың эмоция мен эмпатия синтезінің ньюанстарын жетік меңгеруінің нәтижесі.

Жоқ, бәрінен бұрын маған мына жері ұнап тұр, сезіміңді айту мәселеcі, сезіміңізді айтқан кезде бұл жерде эмпатия құра бастаймын.

Психологияда «эмпатия (лат.

Эмпатия адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынасы бар ерекше сезім» деп түсіндіреді.

Карузо ұсынған эмоционалды интеллект құрылымына мыналар кіреді: эмоцияларды бағалау және білдіру: өзінің (ауызша немесе ауызша емес); басқа адамдардың (ауызша емес қабылдау немесе эмпатия); эмоцияларды реттеу: өзінің, басқа адамдардың; эмоцияны қолдану: икемді жоспарлау, шығармашылық ойлау, зейінді ауыстыру, мотивация [2].

Ол 30 тұжырымнан тұрады және 5 шкаладан тұрады: эмоционалды хабардарлық, өз эмоцияларын басқару, өзін-өзі мотивациялау, эмпатия, басқа адамдардың эмоцияларын тану [9].

Эмоционалды интеллект шкалалар арасындағы сыналушыларда орташа деңгей «Эмоционалды хабардарлық» шкаласы бойынша, ол сол нақты эмоцияларды, адам сезінген сәтте және не үшін екені түсінеді және «Эмпатия» шкаласы бойынша көрсетті.

«Эмпатия» шкаласы бойынша сыналушылардың 50 % –ы орташа деңгейге ие, 30 % –ы төмен, 20 %–ы жоғары деңгейге ие, яғни соңғылары басқа адамдардың эмоцияларын түсінеді, басқа адамның қазіргі жағдайына жанашырлық танытады, сонымен қатар, қолдау көрсетуге дайын.

Тәрбиеші–педагогтің кәсіби қарым-қатынас дағдыларына мыналар жатады: белсенді тыңдау, кері байланыс құру, мінез-құлықты сипаттау, адамдарды өзіне тарту мүмкіндігі; клиентті қашықтықта ұстау және эмоционалды жақындасудан аулақ болу мүмкіндігі; шеберлік ретінде эмпатия; клиенттің мінез-құлқының өзгеруіне ықпал ететін стратегияларды қолдана білу, берілген объектілер мен құбылыстарға назар аудара білу, оларды объективті, жеткілікті түрде көрсетуді қамтиды.

Оларға педагогикалық әдептілік, педагогикалық эмпатия, педагогикалық әдептілік, педагогикалық этикаға ие болуы жатады.

Эмоционалды салада нормалар мен идеалдармен байланысты моральдық тәжірибенің сипатын қалыптастыру қажет: аяушылық, жанашырлық, сенім, ризашылық, жауапкершілік, мақтаныш, эмпатия, ұят және т.б.

Әдістеме бойынша анықталған жеке критерий тұрғысынан респонденттердің 25% – ы психологиялық құзыреттіліктің төмен деңгейін көрсетті (11адам), орташа-51% (22 адам) және жоғары деңгей 19% (8 адам) Болашақ мұғалімдердің 49% - ы орта деңгейде эмпатия қабілетіне ие, атап айтқанда 21 адам.

Бұл оларға инклюзияға құндылық қатынасы әдістемесі және эмпатия қабілетінің диагностикасы бойынша жоғары балл алуға мүмкіндік берді.

Оның теориясы бойынша эмоционалды интеллекттің төрт компоненті бар:өзіндік сана, өзін-өзі бақылау, әлеуметтік сезімталдық, қатынастарды басқару және онымен байланысты 18 дағды (эмоционалды өзіндік сана, өзін-өзі бағалау, өзіне деген сенімділік, ашықтық, эмоцияны тежеу, бейімделу, бастамашылық, жеңіске деген ерік, оптимизм, іскерлік, хабардарлық, сақтық, эмпатия, жеке қарым-қатынасты нығайту, топтық жұмыс және ынтымақтастық, өзгерістерге ықпал ету, бағыныштыларды ынталандыру, жанжалдарды шешу, жұмыс жасайтын ұжымның өзін-өзі жетілдіруіне көмектесу) [2].

Бұл модельдегі тұлғааралық қатынастар саласына мыналар жатады: эмпатия, әлеуметтік жауапкершілік және тұлғааралық қатынастар.

Эмпатия, қарым-қатынас пен өзара әрекеттесудегі серіктестерге эмоционалды жағдайды ассимиляциялау басқаларға адамгершілік қарым-қатынаста көрінеді.

Scopus және Web of Sciences деректер қорында соңғы жылдары жарық көрген толықтырылған және виртуалды шындықты оқу процесінде қолдану тиімділігі бойынша Kalliopi Evangelia Stavroulia, Andreas Lanitis авторларының «Виртуалды шындыққа негізделген оқыту жүйесі арқылы рефлексия және эмпатия дағдыларын арттыру», Ahmed Ashley-Welbeck, Dimitrios Vlachopoulos авторларының «Бастауыш білім беру бағдарламасы (PYP) аясында тіл үйрену үшін толықтырылған шындықты қолдану туралы мұғалімдердің түсініктері», Zhi-Jiang Liu, Vera Levina, Yuliya Frolova авторларының «Оқу үрдісіндегі ақпаратты визуализациялау: қазіргі тенденциялар» Murat Tezer, Ezgi Pelin Yıldız, Alfiya R.