– Бауырсақ құрақ, қабырға құрақ, ши құрақ және сегізкөз, ботакөз деген құрақ бөстектердің түрлері болады.

Өкінішке қарай, ол жақтан да ара-тұра ши шығып жатады.

Мәселен, Ши түбіндегі Абай дұшпандарының бірігіп баталасуы.

– Өзі қорқақтау сияқты, – деді тағы бір ши шығарып.

Осы орайда сөзімізді дәйектей түсу мақсатымен Мұхамедханның Мұхтар мен Жүсіпбектің бастамасымен 1918 жылдан бастап Семейде шыға бастаған «Абай» журналына Көкентаудың арғы жағындағы Ши өңірінен шыққан өз заманының атақты меценаты Қаражан Үкібаевпен бірге демеушілік жасағанын тағы да қайталап айтайық.

Немесе мынадай бір дәл кестеленуімен езуіңді екі құлағыңа жеткізетін көрініске назар салайық: «Құлаққа ши жүгірткендей кілтті сұғып, бір-екі бұрағанда қайқыбас қара құлыптың ілгегі мыстан кемпірдің жалғыз тісіндей ақсиып ашылды.

Қытайдың өзі, оның императоры Цинь Ши Хуанди (221-210) түркі тегі ғұндардан қорғану үшін Ұлы Қытай қорғанын жылдар бойы тұрғызған.

Ылғи құрақ көрпе тігіп, киім пішіп, ши тоқып жүретін.

Мұғалжар тауының етегін қуалай аққан ұлы Жемнің оң бетіндегі иір-иір жиде тоғайлары мен түбектей оратылып жатқан қалың шилі қолтықтарды ежелден қоныс еткен біздің ағайынның көбірек шоғырланған жерінің бірі – «Кемер ши» еді.

Кейін «Кемер шиге» «Қызыл бұлақ» пен «Көк түбек»-ті қосып, ірілендірілген колхоз болғанда да; ақыры осыларға «Бұлақты көл» мен «Қара тас»-ты қосып, совхоз құрғанда да, орталық «Кемер ши» болып қала берген соң, жан-жақтан ел қосылған бұл ауылдың көлемі едәуір ұлғайып кеткен.

Дәл осындай жаздың күнінде нар қамыстай найқалып өскен қалың шиден түйе бойы көрінбес; шоғыр-шоғыр ну тоғайдай шомбал бас, шоқ кеуделі қара шенгелдерге ит тұмсығы тұрмақ, түлкі тұмсығы батпас; бүрлеп тұрған шағында бүйрегіңді бүлк еткізіп, гүлдеп тұрған кезінде сезіміңді селт еткізетін қызыл тобылғы мен қыстың қызыл аязында да өңін бермейтін қайсар мінезді қарағандар да қалт етпестен қарап тұрар; сәл төменге түссеңіз – шалқар шабындық көк теңіздей толықсып, бұйра толқындай бұлықсып, құштар құшағын кең ашып қарсы алар; одан әрі жүрсеңіз – сүттігенінен сүт ағып, қабанжатақ ну қамысы қорыстанған қопасымен, аяқ бастырмас батпағымен, ұстай алсаң, қол кесетін лөкет пышақтай қияқ жапырағымен, салбыраған шоқ-шоқ үкісімен – қожыр-қожыр, ойқы-шойқы Томар деген жер күтіп тұрар; Томардың жоғарғы жағынан бастау алып, иретіліп, бұратылып, жылап ағып жатқан қара судың аяқ шенін жағалай өскен шілік тоғайы құстарын сайратып, құндыздарын тойлатып, өз думанын, өз базарын өткізіп жатқан болар; одан әрі аттасаң – тағы да қалың ши басталып кетеді де, аттың басын Қарғыба өзеніне бір-ақ тірейсіз.