Тірек сөздер: поэзия, көркем мәтін, концепт, фрейм, ұлттық дүниетаным, стереотип, өлеңнің идеясы, кейіпкердің бейнесі.

Тірек сөздер: тіл, мәтін, концепт, ұлттық дүниетаным, ойсурет, фрейм, когнитивтік лингвистика, адам бейнесі

Тірек сөздер: қазақ фольклоры, қара өлең, концепт, өмір, менталитет, фрейм.

Лингвотаным пәнінің басты нысаны - фрейм мәселесі.

«Фрейм адамдардың түйсігінде әлемнің бейнесінің сәулеленуі болып табылады» [5, 35 б.].

Фрейм танымдық жүйенің құрылымдық элементтерінің қарапайым формасы болып табылады.

Ғалымның пікірінше, құзырет – модель (фрейм, сценарий және т.б.), құзыреттілік – модельдің жүзеге асуы.

Тірек сөздер: таптаурын, стереотип, фрейм, мәдениет, лингвомәдениеттану, адресант, адресат.

Фрейм – таптаурын жағдаяттарда я қарым-қатынаста тұтынылатын анықталған дағдылы әдеп-қылық әрекеттерінің, сондай-ақ тілдік қылық әрекетінің сызбасы я бағдарламасы ретінде қарастырылатын менталды модель.

Субъект (адресант, жіберуші) берілген объектті келесі субъектке (адресатқа, қабылдаушыға) жеткізу үшін берілген фрейм төңірегіндегі білімін түгендеу қажет.

Тілді процеске жатқызатын болсақ, фрейм де белгілі бір таптаурынның жылжымалы сұлбасы секілді.

Фрейм – бұл тек теория емес, сонымен бірге тәжіибе.

Шын мәнісінде, тұлға ақпарат қабылдағанда, оны фрейм ретінде қарастыруына көп уақыт кетпейді.

Аудармашы өз ана тілінде тілдік фрейм құруда сүрінбейтіні анық.

Ал аударылуы тиіс тілдегі фрейм аудармашы санасында қандай көрініс табады?

Фрейм кең көлемді ұғым.

Аударманың өзін үлкен концепция шеңберінде қарастырсақ, аударылатын элементтерді сәйкесінше фрейм деп қарастыруға болады.

Бұл дегеніміз фрейм – «үзік» дегенді білдірмейді.

Фрейм біртұтас концепция.

Шын мәнісінде фрейм бұл жерде мәдениет пен тіл арасындағы көпір.

Фрейм бұл жерде біржақты емес, аудармашының міндеті де сол екіжақты үдерісті тыңғылықты алып жүру.

Когнитивті лингвистикада тіл - ойлау қатынастарын, яғни адамның танымдық қызметінің нәтижесі мен үрдістері тіл мен сөйлеуде қалай көрінеді, ойлау категориялары тілдің идиоэтникалық категорияларымен қалай сәйкес келеді деген сұрақтарға жауап іздейді: ұғымның түрлері, концептер (сұлба (схема), сурет, фрейм және сценарий түрінде) және жеке сөздер мен сөз тіркестерінің мағынасы; пікір, пайымдау және ұсыныстар.

Тілді қолданушы санасындағы сөз мағынасының қандай да бір ауқымды, көлемді бірлікке (мысалы, пропозиция, фрейм, сцена, сценарий, оқиға, ділдік үлгіге

Мұндай «бас еркі жоқ» түзілістерді қайта қалпына келтіру үшін негізгі тірек ретінде тұлға жадында сақталатын жағдаят образы фрейм жұмсалады.

Когнитивтік категорияны қарастыру барысында, бір жағынан, категорияның ара қатынас мəселесі тұрса, екіншіден, классификаторлардың концепт, фрейм, сценарий мəселелері тұрады.

«Когнитивті лингвистикаға кіріспе» деген оқу құралында В.А.Маслова адам санасындағы білім әртүрлі тілдік құрылымдар арқылы көрініс табады дей келе: « ..елестету, схема, картина, фрейм, сценарий (скрипт), гештальт» сияқты бірліктерді адам танымындағы ақпараттарды сыртқа шығаруда қолданылатын тілдік құрал», -деп есептеген [17,35 б.].

Олардың бастылары: фрейм, скрипт; схема; ойсурет, гештальдт, сценарий немесе сюжет, ассоциация т.б.

Біз өз жұмысымызда ойсурет, фрейм, сценарий, гештальт, ассоциация концептілерін тілдік материал талдауда қолданамыз.

Фрейм (фрейм – ағылшын сөзі, «қаңқа» деген мағына береді) алғашында лингвистикалық құрылым ретінде қарастырылса, кейінгі кезде ол дүниетанымдық яғни когнитивтік құрылым тұрғысынан түсіндіріліп жүр.

Фрейм (фрейм – ағылшын сөзі, «қаңқа» деген мағына береді) алғашында лингвистикалық құрылым ретінде қарастырылса, кейінгі кезде ол дүниетанымдық яғни когнитивтік құрылым тұрғысынан түсіндіріліп жүр.

Фрейм теориясын алғаш рет ұсынған американ ғалымы М.Минский.

Ал В.А.Маслова: «Фрейм – жадыда сақталған түсініктер мен санада қордаланған білім құрылымының типі, сондай-ақ адамның өмірлік тәжірибесінің белгілі бір фрагменті жөніндегі ақпарат.

Фрейм қандайда бір басты, өзекті концептуальды атау (нақты сөз арқылы білдірілетін мағына, ұғым) төңірегіне құрылады, сондықтан сол концептуальды атаумен ассоциация тудыратын ақпаратты түгелдей қамтиды» деген анықтама береді [17,46 б.].

Фрейм – бір нәрсе туралы адам санасындағы ақпараттық құрылымдар жүйесі, бір біріне байланысты ұғымдар мен түсініктер жиынтығы.

Фрейм – белгілі бір концепт төңірегінде жинақталған тілдік бірліктер.

Фрейм - әрі схемаға түсіру формасы.

Фрейм мен сценарийдің бір-бірімен ұқсастықтары да, айырмашылықтары да бар.

Гештальт та (неміс тілінде Gestalt – фигура, форма, құрылым), – фрейм сияқты дүниетанымдық құрылымдардың бірі.

Фрейм дүниені дәлме-дәл, тура мағынасында бейнелесе, гештальт оны жанамалап, тұспалдап, ауыспалы мағынасында сипаттайды.

Түйін сөздер: лингвосемиотика, мәтінді талдау, тіл белгілері, этномаркер, семиотикалық талдау, сценарий, фрейм.

Минский адамның көргеннен алған ақпараты мен есінде сақталған ақпаратын модельдеу тәсілін зерттеу арқылы фрейм ұғымын танытты.

Ғалым фрейм туралы зерттеуін былай дәлелдейді: «...Мәселен, бөлмеге кірген адамның ондағы заттар мен құбылыстардың қандай екенін, қалай орналасқанын, санада сақталған осы ақпараттардың қаншалықтысы ақиқатқа сәйкес келетінін анықтау адам жадындағы модельдерді көрсетеді.

Бұл модельдер фрейм деп аталады» [6, 59 б.].

Ендеше тілдегі фрейм – бұл элементтері ұғымдық құрылымның жеке бөлігі (сөз, тіркес, сөйлем) болып табылатын лексикалық қатар.

Тіл білімінде фрейм – әрбір сөзі белгілі бір бөлшекті (мағынаны) немесе кейбір концептуалды және акционалды бүтіндікті айқындайтын сөздер жинағы ретінде танылады.

- фрейм белгілі бір концепт төңірегінде ұйымдасқан санадағы ақпараттар бірлігі;

Бұлардың ішінде семантикалық фреймдер - сөздердің мағынасын түсіне алатын, белгілі бір іс-қимылды қабылдай алатын (сценарийлі фрейм), т.б.

Жарты ғасырдан бері фрейм термині пәнаралық ұғым ретінде зерттелінуде.

Қазіргі таңда информатика, компютерлік техника, жасанды интеллект, журналистика, аударматану, шеттілдік білім беру, әдебиеттану және лингвистика т.с.с ғылым салаларында жан-жақты зерттеу шеңберінің кеңеюі – фреймнің ерекше маңыздылығын көрсетеді Фрейм теориясының лингвистикадағы зерттелу тарихы әріден басталғанымен, оның ғылыми-кaтегориялық aппaрaты, ұғым түсініктері әліде жүйелі түрде қарастырылып, ғылыми тұрғыда толық аяқталған жоқ.

Десе де, жұмысымызда қазірге дейінгі әлемде және Қазақстанда жазылған ғылыми еңбектерге сүйене отырып, фрейм ұғымына қатысты анықтамаларды жүйелеп топтап көрсетуге тырыстық.

Кілт сөздер: когнитивті лингвистика, фрейм, фрейм теориясы, фреймдік семантика, концептілік жүйе, менталды құрылым

Кілт сөздер: когнитивті лингвистика, фрейм, фрейм теориясы, фреймдік семантика, концептілік жүйе, менталды құрылым

«Фрейм» термині сонау ХХ ғасырдың 40-50 жылдарында антрополог ғалымдар тарапынан ұсынылып, 1955 жылы Американдық антрополог Г.Бейтсон тарапынан алғаш рет антропология саласында қолданылды [1, 39-51б].

Гоффман «фреймдік талдау» деген еңбегінде адам санасындағы дүниенің бейнесі (таңба) оның тірегі – концептілік құрылымдарды түзуші фрейм жөнінде жүйелі түрде баяндап берді [2, 63б].

М.Минский жасанды интеллект саласында фрейм теориясын (frame theory) бірінші болып ортаға қойды.

Фрейм туралы түсінік қазіргі лингвистикаға Ч.Филлмордың белгілі еңбектері арқылы енді.

Фрейм (фрейм–ағылшын сөзі, «қаңқа» «рамка» деген мағына береді) алғашында лингвистикалық құрылым ретінде қарастырылса, кейінгі кезде ол дүниетанымдық яғни когнитивтик құрылым тұрғысынан түсіндіріліп жүр.

Фрейм (фрейм–ағылшын сөзі, «қаңқа» «рамка» деген мағына береді) алғашында лингвистикалық құрылым ретінде қарастырылса, кейінгі кезде ол дүниетанымдық яғни когнитивтик құрылым тұрғысынан түсіндіріліп жүр.

Қазіргі лингвистикада фрейм когнитивтік лингвистика, лингвомәдениеттану, әлеуметтану және психолингвистикадағы базалық ұғым ретінде қарастырылады.

«Фрейм» терминінің теориялық негіздері Ч.Филлмор, Э.Гофман, М.Минский, Е.С.Кубрякова, В.А.Маслова, А.Н.Баранов, В.И.Красных, 沈家煊，邓静，杨成凯，俞如珍 Н.Уәли, З.Қ.Ахметжанова, Ж.Манкеева, Қ.Ә.Жаманбаева, А.Ислам, Э.Н.Оразалиева, А.Б.Әмірбекова еңбектерінде әр түрлі қырынан қарастырылды.

Фрейм теориясын ұсынған америка ғалымы М.Минский фрейм ұғымын жасанды интеллект саласында алғаш рет адамның көргеннен алған ақпараты мен есінде сақталған ақпаратын модельдеу тәсілін зерттеу арқылы танытты.

Фрейм теориясын ұсынған америка ғалымы М.Минский фрейм ұғымын жасанды интеллект саласында алғаш рет адамның көргеннен алған ақпараты мен есінде сақталған ақпаратын модельдеу тәсілін зерттеу арқылы танытты.

Сол себепті ғалым фрейм теориясы декларативті және процедуралық ілімдермен сабақтастыра отырып, 3 түрлі сатылық байланыспен ерекшеленетінін көрсетеді: 1) әр фрейм өзіндік бірліктерден және олардың байланыстарынан тұратын жүйе; 2) әр фреймнің өзінің деңгейлері болады; 3)әр фрейм жаңа деректермен толығып отырады [3].

Сол себепті ғалым фрейм теориясы декларативті және процедуралық ілімдермен сабақтастыра отырып, 3 түрлі сатылық байланыспен ерекшеленетінін көрсетеді: 1) әр фрейм өзіндік бірліктерден және олардың байланыстарынан тұратын жүйе; 2) әр фреймнің өзінің деңгейлері болады; 3)әр фрейм жаңа деректермен толығып отырады [3].

Сол себепті ғалым фрейм теориясы декларативті және процедуралық ілімдермен сабақтастыра отырып, 3 түрлі сатылық байланыспен ерекшеленетінін көрсетеді: 1) әр фрейм өзіндік бірліктерден және олардың байланыстарынан тұратын жүйе; 2) әр фреймнің өзінің деңгейлері болады; 3)әр фрейм жаңа деректермен толығып отырады [3].

Ғалым фрейм туралы «.....Мәселен бөлмеге кірген адамның ондағы заттар мен құбылыстардың қандай екенін, қалай орналасқанын, санада сақталған осы ақпараттардың қаншалықтысы ақиқатқа сәйкес келетінін анықтау адам жадындағы модельдерді көрсетеді.

Бұл модельдер фрейм» деп аталады.

Ч.Филлмор фрейм туралы:

Ч.Филлмор фрейм туралы анықтамасын былай түсіндіреді.

Ч.Филлмор шеңбер мен диаметр арасындағы мұндай байланысты профиль (profile) және фрейм (frame) деп атаған.

Яғни профиль ол сөздің беретін мағынасы яғни денотаттық мағынасы кейде концептілік профиль деп те аталады, ал фрейм - осы атауыштық мағынаны, яғни, концептіні түсінуге қажетті аялық білім немесе концептілік құрылым.

Бұл мысалда диаметр - ол, профиль, ал шеңбер - фрейм болады.

Фрейм өте күрделі.

Дәстүрлі лингвистикада әдетте тек профиль ғана ескеріліп, фрейм ескерусіз қалып отырады.

Сондықтан концептілік профиль мен фрейм, концептіні түсіну мен танудағы ең басты, маңызды элементтер.

Алғaшқыдa фрейм деп типтік жағдаяттармен aссоциaциялaнaтын тілдік бірліктерді aтaды.

Фрейм арқылы тілдік ұжымның санасында тұтас бір концептілік жүйе қалыптасады.

Яғни егер осы бір концепт тексте немесе контексте қозғалысқа түссе, жадыдан онымен байланысты мәліметтер мен деректерде (фрейм) онымен бір уақытта автоматты түрде белсенділендіріледі деп түсіндіреді.

Оның ойынша, фрейм үш қырынан анықталуға тиісті: 1) Онтологиялық тұрғыдан фрейм адамның ғылыми-тәжірибелік іс-әрекетінің үйлестірілуін, 2) гносеологиялық тұрғыдан ол - таным үдеріс кезіндегі адамның ойлау жүйесін, 3) ал когнитивтік тұрғыдан адамның білімін санада ұйымдастыру құрылымын бейнелейді [5, 118].

Оның ойынша, фрейм үш қырынан анықталуға тиісті: 1) Онтологиялық тұрғыдан фрейм адамның ғылыми-тәжірибелік іс-әрекетінің үйлестірілуін, 2) гносеологиялық тұрғыдан ол - таным үдеріс кезіндегі адамның ойлау жүйесін, 3) ал когнитивтік тұрғыдан адамның білімін санада ұйымдастыру құрылымын бейнелейді [5, 118].

Осыған орай, ғалымдар фрейм құрылымынтөмендегідей талаптарға сай анықтағандұрыс деп есептейді:фрейм аты, уақыты, кезеңдері, орны, нәтижелері, мазмұны, субъект, объект, сипаттамалар тізбегі және т.б.

Фрейм, адамның білімін когнитивті жүйеде ұйымдастырудың келтірілген тәсілдерінен басқа, әр дайым лексикаға «байлаулы» емес, алайда ол да «осы сөзге қатысты экстралингвистикалық ақпаратты қоса алғандағы, барлық релевантты ақпаратты қамтиды» деп анықтайды[7, 17б].

Сонымен, В.А.Масловафреймдер сценарий түрінде құрылады және концепт арқылы ұсынылған қандай да бір өзек айналасында ұйымдастырылады, сонымен қатар фрейм берілген концептімен ассоциацияланған аса маңызды ақпаратты қамтиды дейді.

Ғалым В.А.Маслова: «Фрейм жадыда сақталған түсініктер мен санада қор даланған білім құрылымының типі, сондай-ақ адамның өмірлік тәжірибесінің бегілі бір фрагменті жөніндегі ақпарат» дей отырып, ол білімнің құрамына лексикалық мағына, энциклопедиялық және экстралингвистикалық білім енеді дегенді айтады.

Әрі фрейм қандайда бір басты, өзекті концептуальды атау( нақты сөз ар қылы білдірілетін мағына, ұғым) төңірегіне құрылады.

Осы жағдайда ішкі түйсігіңмен сезінген «кадр» түріндегі фрейм, ұқсас репрезентациялармен сәйкестендірілуі тиіс және «тұтас алғанда оның құрамдас бөліктерінің ішінде мүмкін болатын көп құрамды концепт» ретінде «ойсурет» бір қатардан көрінеді [9, 73б].

Екінші бір ғалым В.З.Демьянков, біздің ойымызша, фрейм ұғымының аса толық, нақты және дәл түсініктемесін ұсынады: «Фрейм – бұл кейбір ұғымдар айналасында ұйымдасқан білім бірлігі, алайда, ассоциациялардан бөлек, осы ұғым үшін мәнді, типтік және мүмкін болатыны туралы мәліметтерді қамтитын фрейм тұтас алғанда әлемді түсінуді ұйымдастырады.

Екінші бір ғалым В.З.Демьянков, біздің ойымызша, фрейм ұғымының аса толық, нақты және дәл түсініктемесін ұсынады: «Фрейм – бұл кейбір ұғымдар айналасында ұйымдасқан білім бірлігі, алайда, ассоциациялардан бөлек, осы ұғым үшін мәнді, типтік және мүмкін болатыны туралы мәліметтерді қамтитын фрейм тұтас алғанда әлемді түсінуді ұйымдастырады.

Екінші бір ғалым В.З.Демьянков, біздің ойымызша, фрейм ұғымының аса толық, нақты және дәл түсініктемесін ұсынады: «Фрейм – бұл кейбір ұғымдар айналасында ұйымдасқан білім бірлігі, алайда, ассоциациялардан бөлек, осы ұғым үшін мәнді, типтік және мүмкін болатыны туралы мәліметтерді қамтитын фрейм тұтас алғанда әлемді түсінуді ұйымдастырады.

Фрейм - стереотиптік жағдаятты көрсетуге арналған мәліметтердің құрылымы» [11, 188б].

Красных Фреймнің иерархиялық (атомарлық) ереже бойынша, пирамида түріндегі, терминалдар орналасқан төменгі деңгейде ұйымы бар, ал ассоциация векторлары болжанатын фрейм-құрылым көпқырлы (молекулярлы формада) болып келеді дей отырып, фрейм-құрылымы элементтерінің бірі апелляция кезінде «оның барлық элементтерін белсенділендіреді, алайда өзекті ретінде қандай да бір элемент таңдап алынады»[12, 169б] деп фрейм мен фрейим-құрылым ұғымын бөліп түсіндіреді.Қытай тіл білімінде фрейм ұғымы沈家煊(Shen Jiaxuan)，邓静(Deng Jing)，杨成(Yang Chengkai)，俞如珍(Yu Ruzhen), 汪少华(WangShaohua), 胡东平(Hu Dongping), 潘忠党(Pan Zhongdang), 肖伟(Xiao Wei), 周汶菲(Zhou Wenfei)、宁继鸣(Ning Jiming) сынды ғалымдардың еңбектерінде әр қырынан қарастырылды.

Красных Фреймнің иерархиялық (атомарлық) ереже бойынша, пирамида түріндегі, терминалдар орналасқан төменгі деңгейде ұйымы бар, ал ассоциация векторлары болжанатын фрейм-құрылым көпқырлы (молекулярлы формада) болып келеді дей отырып, фрейм-құрылымы элементтерінің бірі апелляция кезінде «оның барлық элементтерін белсенділендіреді, алайда өзекті ретінде қандай да бір элемент таңдап алынады»[12, 169б] деп фрейм мен фрейим-құрылым ұғымын бөліп түсіндіреді.Қытай тіл білімінде фрейм ұғымы沈家煊(Shen Jiaxuan)，邓静(Deng Jing)，杨成(Yang Chengkai)，俞如珍(Yu Ruzhen), 汪少华(WangShaohua), 胡东平(Hu Dongping), 潘忠党(Pan Zhongdang), 肖伟(Xiao Wei), 周汶菲(Zhou Wenfei)、宁继鸣(Ning Jiming) сынды ғалымдардың еңбектерінде әр қырынан қарастырылды.

Қытай лингвист ғалымы沈家煊(Shen Jiaxuan) фрейм өз кезегінде когнитивтік фрейм деп те аталады дей отырып, фрейм адамдар жадында сақталған тәжірибелер мен білімдердің менталды құрылымы, немесе «тәжірибе негізінде құрылған концепт пен концепт арасындағы салыстырмалы түрде тұрақты байланыс тәсілі» деп пайымдайды [13, 25б].

Қытай лингвист ғалымы沈家煊(Shen Jiaxuan) фрейм өз кезегінде когнитивтік фрейм деп те аталады дей отырып, фрейм адамдар жадында сақталған тәжірибелер мен білімдердің менталды құрылымы, немесе «тәжірибе негізінде құрылған концепт пен концепт арасындағы салыстырмалы түрде тұрақты байланыс тәсілі» деп пайымдайды [13, 25б].

Қытай лингвист ғалымы沈家煊(Shen Jiaxuan) фрейм өз кезегінде когнитивтік фрейм деп те аталады дей отырып, фрейм адамдар жадында сақталған тәжірибелер мен білімдердің менталды құрылымы, немесе «тәжірибе негізінде құрылған концепт пен концепт арасындағы салыстырмалы түрде тұрақты байланыс тәсілі» деп пайымдайды [13, 25б].

Ал ғалым邓静(Deng Jing) Филлмордың көп мағыналы сөздерді бір лексиконның көп қабатты фреймдік модельге ие болуы, яғни бір фрейм бір мағынаны білдіреді деген тұжырымын құптай отырып, фрейм теориясы тұрғысынан қарағанда, лексиконның мағынасы белгілі бір фрейм негізінде шектеледі, ал қандайда бір мағынаны білдіре алуы ол түсіну барысы, тілдегі сөздің қолданысына қарай адамның жадында сақталған білімдер жүйесінен қажетті фреймді талдау қажет болады дегенді айтады [14, 16б].

Ал ғалым邓静(Deng Jing) Филлмордың көп мағыналы сөздерді бір лексиконның көп қабатты фреймдік модельге ие болуы, яғни бір фрейм бір мағынаны білдіреді деген тұжырымын құптай отырып, фрейм теориясы тұрғысынан қарағанда, лексиконның мағынасы белгілі бір фрейм негізінде шектеледі, ал қандайда бір мағынаны білдіре алуы ол түсіну барысы, тілдегі сөздің қолданысына қарай адамның жадында сақталған білімдер жүйесінен қажетті фреймді талдау қажет болады дегенді айтады [14, 16б].

Ал ғалым邓静(Deng Jing) Филлмордың көп мағыналы сөздерді бір лексиконның көп қабатты фреймдік модельге ие болуы, яғни бір фрейм бір мағынаны білдіреді деген тұжырымын құптай отырып, фрейм теориясы тұрғысынан қарағанда, лексиконның мағынасы белгілі бір фрейм негізінде шектеледі, ал қандайда бір мағынаны білдіре алуы ол түсіну барысы, тілдегі сөздің қолданысына қарай адамның жадында сақталған білімдер жүйесінен қажетті фреймді талдау қажет болады дегенді айтады [14, 16б].

Ғалым 汪少华 (WangShaohua) мен 袁红梅(Yuan Hongwei) «Фрейм теориясын зерттеудің даму беталысы және болашақтық бағдары» атты еңбегінде шетелдік және қытайлық ғалымдардың жарты ғасырдан астам уақыт ішінде фреймдік зерттеуге арналған еңбектерді саралап, зерттей келе фрейм теориясының көп парадигмалы, алуан салалы, пән аралық ерекшеліктерін пайымдай келіп, қазіргі фреймдік зерттеулердің алдында тұрған мәселелерді ашып көрсетті.

Ғалым 汪少华 (WangShaohua) мен 袁红梅(Yuan Hongwei) «Фрейм теориясын зерттеудің даму беталысы және болашақтық бағдары» атты еңбегінде шетелдік және қытайлық ғалымдардың жарты ғасырдан астам уақыт ішінде фреймдік зерттеуге арналған еңбектерді саралап, зерттей келе фрейм теориясының көп парадигмалы, алуан салалы, пән аралық ерекшеліктерін пайымдай келіп, қазіргі фреймдік зерттеулердің алдында тұрған мәселелерді ашып көрсетті.

Олар қазіргі таңда қытай тіл білімінде а) фрейм теориясы әлі толық жүйеленбеген; Мысалы: ғалым Энтман фрейм теориясын «шашырыңқы парадигмалы теория» десе，ал 潘忠党 (Pan Zhongdang) фреймдік талдауды «қара байыр теориялы зерттеу саласы» деп түсіндіреді; ә) әр саладағы (лингвистика, психология, журналистика, әлеуметтану) фреймдік зерттеудің өзара интеграциялық байланысы жоқтың қасы; б) динамикалы фреймдік зерттеу әлі кенжелеп тұр; в) теориялық зерттеу басым, практикалық зерттеу са-лыстырмалы түрде жетіспейді дегенді айтады [15, 18-23].

Олар қазіргі таңда қытай тіл білімінде а) фрейм теориясы әлі толық жүйеленбеген; Мысалы: ғалым Энтман фрейм теориясын «шашырыңқы парадигмалы теория» десе，ал 潘忠党 (Pan Zhongdang) фреймдік талдауды «қара байыр теориялы зерттеу саласы» деп түсіндіреді; ә) әр саладағы (лингвистика, психология, журналистика, әлеуметтану) фреймдік зерттеудің өзара интеграциялық байланысы жоқтың қасы; б) динамикалы фреймдік зерттеу әлі кенжелеп тұр; в) теориялық зерттеу басым, практикалық зерттеу са-лыстырмалы түрде жетіспейді дегенді айтады [15, 18-23].

Мысалы ғалым 陈勇(ChenYong) фрейм теориясы когнитивтік семантикаға тән десе, 魏东波(Wei Dongbo) фреймдік семантика мен когнитивтік семантика когнитивтік лингвистикадағы семантикалық зерттеуде кем болса болмайтын басты ұғымдар дегенді айтады; ал 潘艳艳(Pan Yanyan) прототип пен перспектива фреймдік семантикадағы негізгі бірліктер десе; 魏东波(Wei Dongbo) фреймдік семантика перспективаға басымдылық береді дегенді айтады.

Осыған орай, ізденуші фрейммен қатар қолданылатын сценарий ұғымына да мән берді, оны «фрейм тармақтарының төңірегінен жинақталатын, оқиғалар мен жағдаяттар жүйесінен өрбитін әрі, белгілі бір фреймнен туындайтын эпизод фрагменттерінен құралатын өзгешелік» дейді [17, 19-21].

Адам жаңа нәрсені танып білу немесе белгілі нәрсеге жаңа көзқараспен қарау үшін жадыдан фрейм деп атаған ақпарат құрылымын оның кейбір тұстарын кең көлемдегі құбылыстар мен үдерістерді түсінуге жарамды етіп өзгерте отырып, таңдап қолданады» дей отырып, М.Минский теориясындағы адамның ойлауы мен жасанды интеллект ара-жігінің ашылмауы жөнінде былай дейді: «М.Минский өзінің теориясында адамның ойлауы мен жасанды интеллект арасының ара-жігін ашпайды.

Оның пайымдауынша, адамның ойлауы образдарды визуалды көре алатын, семантикалық фреймдер, яғни сөздердің мағынасын түсіне алатын, белгілі бір іс-қимылды қабылдай алатын (сценарийлі фрейм), т.б.

Ал, фреймдер арасында дәл өзіне сәйкес фрейм табылмаған жағдайда, сол ситуацияға мейлінше жақын келетін фрейм таңдап алынады.

Ал, фреймдер арасында дәл өзіне сәйкес фрейм табылмаған жағдайда, сол ситуацияға мейлінше жақын келетін фрейм таңдап алынады.

Исламның пікіріне келісе отырып фрейм мен жағдаяттың өзара сәйкес келмеуіне мысалдар арқылы біраз түсінік береді [19, 5].

Ал оның сыртынан айтсаңыз, фрейм мен жағдаят сәйкес келеді (Сіз ақсақалдың сіңірген еңбегінің мол екенін айтқан болып шығасыз.), сондықтан ой да түсінікті болып шығады.

Айталық, қарапайым еңбек адамы ғылыми ортаға түскенде, ғылыми әңгіменің тақырыбы, мәселелері оған таныс болмай шығады, яғни, онда фрейм түзілген жоқ.

Кенжеқанова «Саяси дискурстың прагмалингвистикалық және когнитивтік компонеттері» атты еңбегінде зерттеуші ғалымдардың фрейм туралы тұжырымдарын зерттеп саралай келе, фреймнің ұйымдастырушылық, динамикалық, иерархиялық, стереотиптік, көпкомпоненті концептілік, мәнмәтінді негіздемелік сынды ерекшеліктерін топтап көрсетеді [21, 136].

Фрейм – концептілік жүйенің құрылымдық элементтерін танытатын қарапайым нобай.

Фрейм – пресуппозициялық модель.

Егер адамның тілде таңбаланған заттар мен құбылыстар туралы білімі жеткілікті болса, егер оған белгілі бір оқиға шеңберіндегі жағдаяттардың өту кезеңі белгілі болса, онда ол адам сол тілдік құрылымды фрейм ретінде қабылдай алады.

Біздің ойымызша, Фрейм - тілдік ұжымның санасындағы концепт немесе лексиконның мағынасын түсінуге қажетті ассоциативтік, стереотиптік жағдаят негізіндегі білім немесе ақпараттар.

Зерттеушілір фрейм анықтамасымен қатар фреймнің құрылымы мен фреймдік талдауға да тоқталады.